Rudno — kościół (dawniej ewangelicki)
Rauden
- Rok powstania
- 1761
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- tczewski
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Rudno, po niemiecku Rauden, to kociewska wieś nad dolną Wisłą, wzmiankowana już w 1250 roku, gdy Sambor II zastawił ją biskupowi. Z dawnego kościoła ewangelickiego zachowała się wieża z 1796 roku; obiekt, po 1945 roku przejęty przez Kościół rzymskokatolicki, jest dziś kościołem filialnym pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego. Do rejestru zabytków wpisano samą wieżę kościelną — pod numerem A-810, decyzją z 17 listopada 1974 roku. Kościół w Wielkim Garcu miał wcześniej należeć do gminy luterańskiej, lecz — według zarysu „Diecezja chełmińska” z 1928 roku — 10 sierpnia 1596 roku odebrał go jej biskup Rozrażewski, po czym ewangelicy odprawiali nabożeństwa po domach prywatnych. W 1639 roku kupili spichlerz stojący w miejscu dzisiejszego kościoła, a w 1730 roku, przy pomocy gdańszczan, obudowali podupadły budynek świątynią. Tabela szkół, którą Waschinski ułożył z wizytacji, notuje w Rudnie szkołę ewangelicką od końca XVI wieku. Słownik geograficzny podaje, że luteranie z Rudna i Gręblina długo nie chcieli wypełniać powinności wobec katolickiego kościoła parafialnego w Garcu, a ich duchownego obłożono klątwą; dopiero w 1676 roku, za pośrednictwem hrabiego Władysława Denhoffa, zawarto ugodę, na mocy której zobowiązali się dawać rocznie do kościoła w Garcu korzec jęczmienia i opłatę spowiednią po groszu, a proboszcz garcki Jan Baxo miał postarać się o zdjęcie klątwy. W księgach kościelnych Kwidzyna, w których od 1647 roku pojawiają się luterańscy osadnicy z Rothof, od 1648 roku …
Źródła zewnętrzne
- Zarys dziejów Rudna, Historyczny Pelplin — kwerenda workflow
- Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, Kreis Marienwerder — źródło drukowane
- Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. XI: Województwo pomorskie, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1926 (spis z 30 IX 1921) — źródło drukowane
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890 — hasło parafii Rauden, odczyt — źródło drukowane
- E. Waschinski, „Das kirchliche Bildungswesen in Ermland, Westpreußen und Posen”, t. I, Breslau 1928 (Aneks I: wypisy z wizytacji pomorskich 1649–1781; Aneks II: ewangelickie szkolnictwo wiejskie terytorium gdańskiego) — źródło drukowane (wypisy archiwalne)
- B. Szady, „Geografia struktur religijnych i wyznaniowych w Koronie w II połowie XVIII w.”, Lublin 2010 — monografia (atlas wyznań)
- ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. I”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 84 (2005) — repertorium archiwalne
- ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. II”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 85 (2006) — repertorium archiwalne
- „Germany, Prussia, West Prussia, Catholic and Lutheran Church Records — Inventory”, FamilySearch Wiki (inwentarz mikrofilmów i kopii cyfrowych) — inwentarz archiwalny
- B. Badziong, „Zarys dziejów miejscowości Rudno, Rudnopole i Młynik”, portal historyczny diecezji pelplińskiej — opracowanie regionalne
- M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908 — wykaz ksiąg metrykalnych
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. IX, hasło „Rudno” — źródło drukowane
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. II, hasło „Gręblin” — źródło drukowane
- M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 64 (s. 4), nr 1178a (s. 73) — źródło drukowane
- E. Seyfert (oprac.), „Güter-Adreßbuch für die Provinz Westpreußen” (Niekammer's Güter-Adreßbücher, t. II), wyd. 2, Leipzig 1912, s. 154–155 — źródło drukowane
- Wykaz imienny nieruchomości ziemskich przeznaczonych do przymusowego wykupu, Dz.U. 1939 nr 12 poz. 65, pozycja 197 — źródło drukowane
- „Księga adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa”, Warszawa 1928, s. 1207 — źródło drukowane
- Rietz, „Ein Streit zwischen der Gemeinde Rauden und ihrem Geistlichen aus den Jahren 1638–1640”, „Zeitschrift des historischen Vereins für den Regierungsbezirk Marienwerder”, z. 63, Marienwerder 1924, s. 9–11 — artykuł naukowy
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 71 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 1, s. 20; t. 2, s. 451, 628, 640, 671, 685, 686; t. 3, s. 856; t. 4, s. 1080, 1115, 1174, 1215; t. 6, s. 1624, 1762 — źródło drukowane
- E. Wernicke, „Tiefenau”, cz. II, „Zeitschrift des historischen Vereins für den Regierungsbezirk Westpreußen”, dodatek do z. 65, Marienwerder 1928, s. 19–20 — monografia
- J. Heise, „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreussen”, t. I: Pommerellen, z. 4, Danzig 1887, s. 260 (Rauden) — inwentarz zabytków
- L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 163 i 239 — wykaz duchownych (druk 1834)
- A. Klemp, „Protestanci w dobrach prywatnych w Prusach Królewskich od drugiej połowy XVII do drugiej połowy XVIII wieku”, Gdańsk 1994, s. 170 — monografia
- Lista duchownych z 1873 roku („Nachweisung aller evangelischen Kirchen und Geistlichen in der Provinz Preußen. Im Juli 1873”), dodatek do „Amtliche Mittheilungen” konsystorza w Królewcu, według przepisu w serwisie ahnen-spuren.de, s. 18 — źródło drukowane
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.