Nowa Cerkiew — dawny kościół ewangelicki (Neukirch), relokowany
Neukirch
- Rok powstania
- 1838
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- nowodworski
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- mennonicka
Z Wikipedii (PL)
Kościół ewangelicki w Nowej Cerkwi — po niemiecku Neukirch — poświęcono 12 sierpnia 1838 roku, rok po rozebraniu starej świątyni. Była to budowla szachulcowa z niewielką drewnianą wieżą, wzniesiona pod patronatem właścicieli tutejszych gospodarstw. Według Harnocha dwa dzwony były darem króla Fryderyka Wilhelma IV, ołtarz i ambona tworzyły jedną całość, organy liczyły jedenaście głosów. Świątynia przetrwała wojnę, ale niszczała; w latach 1990–1992 przeniesiono ją do Elbląga, gdzie służy jako kościół rzymskokatolicki. W pierwotnym miejscu nie istnieje. Przeniesienie całej drewnianej świątyni jest w tych stronach rzadkością: większość budowli, które nie doczekały nowego użytkownika na miejscu, po prostu rozebrano albo pozwolono im runąć. Tutaj budowla przetrwała, choć w innym mieście. Powojenne losy budowli opisał ksiądz Zbigniew Kulesz, proboszcz elbląskiej parafii, która ją przejęła. Kościół przetrwał wojnę w bardzo dobrym stanie, a po wysiedleniu dawnych mieszkańców opiekował się nim katolicki proboszcz, korzystający z pobliskiego kościoła świętego Marcina — jeszcze w 1948 roku. W czerwcu 1950 roku państwowe gospodarstwo rolne poprosiło o oddanie świątyni na magazyn zbożowy, a 18 maja 1951 roku Urząd do Spraw Wyznań zgodził się na to pod warunkiem, że budynek straci zewnętrzne cechy sakralne: należało rozebrać drewnianą wieżę nad wejściem i zamurować okna. Według Kulesza wieżę usunięto prawdopodobnie jeszcze przed końcem 1951 roku. W kościele składowano zboże, później nawoz…
Źródła zewnętrzne
- GAMEO — Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia [kopia archiwalna 2005-11-26] — encyklopedia
- kosciolydrewniane.pl — Nowa Cerkiew — źródło online
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902 — źródło drukowane
- ks. W. Zawadzki, „Archiwum Ewangelickiej Superintendentury i Parafii Malborskiej. Próba analizy wstępnej”, „Studia Elbląskie” 2 (2000), s. 61–96 (wykaz parafii za: E. Dormann, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Danzig 1862, s. 77 nn.) — artykuł naukowy
- „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820 — spis urzędowy
- M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908 — wykaz ksiąg metrykalnych
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preussen liegenden Werdern”, Königsberg 1723 — opis topograficzny
- B. Schmid, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Marienburg”, Danzig 1919, s. 197, 200, 201, 203, 204 — źródło drukowane
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 436 — źródło drukowane
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. VII, hasło „Nowa Cerkiew” — źródło drukowane
- H. Eckerdt, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Marienburg 1868, s. 52 — źródło drukowane
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preußen liegenden Werdern”, Königsberg 1723, s. 114, 248, 448 — źródło drukowane
- Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 152–153, pozycja 84 — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 36 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 1, s. 267, 291, 310, 324; t. 2, s. 462, 654, 655; t. 3, s. 724, 931, 1013; t. 4, s. 1145, 1190, 1248; t. 5, s. 1294, 1521; t. 6, s. 1555, 1743; t. 7, s. 2024, 2045 — źródło drukowane
- Z. Kulesz, „Rekonstrukcja kościoła Świętej Trójcy. Praktyczny przykład ekumenizmu katolicko-ewangelickiego na terenach diecezji elbląskiej”, „Studia Elbląskie” 2, 2000, s. 137–145 — artykuł naukowy
- J. Wiśniewski, „Protestanci, menonici i Żydzi w diecezji pomezańskiej (XVII–XVIII w.) w protokołach wizytacyjnych parafii”, „Studia Elbląskie” 18, 2017, s. 53–54 — artykuł naukowy
- W. Długokęcki, „Najstarsza organizacja parafialna na Żuławach Wielkich (do połowy XV w.)”, „Studia Elbląskie” 20, 2019, s. 23 — artykuł naukowy
- Księga kościelna parafii ewangelickiej w Nowej Cerkwi (Neukirch) założona w 1803 roku, ze spisem duchownych Nowej Cerkwi i Pręgowa z lat 1658–1867, Ewangelickie Archiwum Centralne w Berlinie (EZA), sygn. 6703 (Archion 23120) — źródło archiwalne
- Wypisy z najstarszej księgi metrykalnej parafii ewangelickiej w Nowej Cerkwi (Neukirch) z zapisem o śmierci pastora Martiniego i o rozdziale miejsc w kościele w 1753 roku, Ewangelickie Archiwum Centralne w Berlinie (EZA), sygn. 6701 (Archion 23093) — źródło archiwalne
- A. Klemp, „Protestanci w dobrach prywatnych w Prusach Królewskich od drugiej połowy XVII do drugiej połowy XVIII wieku”, Gdańsk 1994, s. 215 — monografia
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.