Miłocin — dawny kościół ewangelicki (Herzberg)

Z Wikipedii (PL)

Dawny kościół ewangelicki w Miłocinie, po niemiecku Herzberg, był budowlą z XVI wieku, wzniesioną w konstrukcji ryglowej, z wieżą nakrytą smukłym hełmem. Rozebrano go w 1954 roku; fundamenty zachowały się w centrum wsi. Związany z nim cmentarz ewangelicki, z kilkoma nagrobkami, ma w atlasie osobny wpis. Wspólnota, która się w nim modliła, była w Miłocinie większością: spis z 1885 roku wykazał we wsi 358 mieszkańców, w tym 241 ewangelików wobec 117 katolików. Własnej parafii jednak nie tworzyli — należeli do Trutenau, dzisiejszych Trutnowych. 📌 Wieś należała przed Reformacją do uposażenia gdańskiej katedry Najświętszej Maryi Panny; Fankidejski wymienia Herzberg wśród dóbr przeznaczonych na utrzymanie duchowieństwa katedralnego, jego muzyki i śpiewu, obok Trutnowych, Cedrów Wielkich i Małych. Ten sam autor zalicza tutejszy kościół do świątyń „wcześnie utraconych” przez katolików, i wskazuje przyczynę: prawo patronatu wykonywał magistrat gdański, a magistrat był luterański. 📌 Wieży rozebranego kościoła nie trzeba sobie wyobrażać. Zmierzył ją i narysował architekt Viktor Zirkwitz podczas badań terenowych z lat 1928–1933; w jego rozprawie znalazły się rysunki pomiarowe wieży oraz zdjęcie lotnicze układu wsi, a fotografie wykonano w latach 1932–1933 — ponad dwadzieścia lat przed rozbiórką. ⚠ Rozprawę obroniono na Politechnice Gdańskiej w czerwcu 1933 roku, drukiem wyszła dopiero w 1940; jej przedmowa zapowiada, że materiał ma dowodzić „czysto niemieckiej twórczości kulturalnej” …