Krzywe Koło — dawny kościół ewangelicki (Kriefkohl)

Z Wikipedii (PL)

Kościół w Krzywym Kole, po niemiecku Kriefkohl, wzniesiono w XIV wieku i przebudowano w latach 1685–1686. 🟡 Powiatowy program opieki nad zabytkami datuje tę przebudowę na lata 1686–1688. Jest to świątynia orientowana, salowa, murowana z cegły, oskarpowana, ze schodkowym szczytem wschodnim zdobionym ostrołukowymi blendami i z drewnianą wieżą wtopioną w korpus od zachodu, której hełm pochodzi z 1747 roku. W drugiej połowie XIX wieku dobudowano kaplicę południową i neogotycką kruchtę zachodnią, a bryłę poddano regotycyzacji. 📌 Nad wejściem do kruchty wmurowano herb Gdańska — wieś od 1454 roku była własnością miasta. To przesądziło o jej dziejach wyznaniowych. Fankidejski zalicza kościół w Krzywym Kole do świątyń „wcześnie utraconych dla wiary świętej wskutek prawa patronatu, które wykonywał magistrat gdański”, a jako dowód wskazuje sąsiednie Giemlice: leżące w tej samej okolicy i mające tę samą ludność, pozostały katolickie — „niby lilia między cierniem” — bo podlegały patronatowi biskupa kujawskiego, nie miasta. 🔴 Stąd wynika sprostowanie. Wcześniejszy zapis mówił, że tutejsi ewangelicy należeli do parafii w Giemlicach, co jest odwróceniem rzeczywistego układu: to ewangelicy mieli kościół na miejscu, a do katolickich Giemlic chodzili katolicy. Potwierdza to zresztą samo wyposażenie świątyni — niemal kompletne, z XVII i XVIII wieku, z ołtarzem opatrzonym obrazami z 1687 roku, amboną, konfesjonałem oraz stallami ze znakami gospodarstw, jakie stawiano w kościołach wiejskich gmin…