Gdańsk-Stare Szkoty — ośrodek dysydencki (kościół ewangelicki, zbór mennonicki)

Z Wikipedii (PL)

Stare Szkoty — po niemiecku Altschottland, w źródłach także po prostu Schottland — były podgdańską osadą biskupów włocławskich i przez dwa stulecia jednym z najważniejszych schronień dla tych, których miasto nie chciało w swoich murach. W 1814 roku włączono je do Gdańska; dziś leżą przy Trakcie świętego Wojciecha. 📌 O ich znaczeniu zadecydował stan prawny. Osada należała do biskupa i leżała poza jurysdykcją miasta — a gdańska ustawa wilkierzowa z 1573 roku zakazywała osiedlania się w murach i ubiegania o prawo miejskie „sekciarzom”, wymieniając wprost anabaptystów. Kto więc nie mieścił się w luterańskim porządku miasta, szedł na przedmieścia: na Nowe Ogrody, Zaroślak, do Siedlec i właśnie do Starych Szkotów. Kalwiniści, uchodźcy z ogarniętych wojną Niderlandów, byli w 1570 roku już tak liczni, że sprowadzono dla nich duchownego z Delft, Petera Jansena; w 1581 roku zastąpił go Josua Lagus ze Słupska, a po nim urząd objął Isebrand Balk. Osiedlili się tu także mennonici, a po 1663 roku schronienie znaleźli kwakrzy — prześladowani wtedy i przez katolików, i przez protestantów. 📌 Jak wyglądał ten wyznaniowy przekrój, mówią liczby. W 1597 roku było tu dziewięćdziesiąt sześć rodzin katolickich, siedemdziesiąt jeden mennonickich, dwadzieścia dwie luterańskie i szesnaście kalwińskich. W 1713 roku przewagę mieli już luteranie: pięćdziesiąt siedem rodzin ze stu sześciu. Mieszkali tu również Żydzi. 🔴 Osada była też polem sporu biskupa włocławskiego z miastem. W 1621 roku wypędzono st…