Wielki Garc — kościół (w XVI wieku luterański)
Groß Garz
- Powiat
- tczewski
- Typ
- Kościół
- Denominacja
- ewangelickie
Z Wikipedii (PL)
Wielki Garc, po niemiecku Groß Garz, leży nad dolną Wisłą, w dawnym starostwie międzyłęskim. W 1326 roku tutejszy proboszcz Tizko, zarazem dziekan tczewski, zbierał świętopietrze. Murowana świątynia pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny, datowana w rejestrze zabytków na wiek czternasty z przebudowami w szesnastym i siedemnastym, figuruje w nim od 20 lutego 1971 roku pod numerem A-505. W rejestrze zabytków pod tym samym numerem dopisano 28 czerwca 2016 roku nieczynny cmentarz przykościelny, datowany od XIV wieku do 1900 roku, i murowane ogrodzenie. W czasie Reformacji przeszli na nową wiarę niemal wszyscy mieszkańcy wsi. Stało się to za sprawą starostów międzyłęskich, zwłaszcza Franciszka Żelisławskiego, zagorzałego zwolennika Lutra, który utrzymywał w Garcu luterańskich duchownych; stąd nowa wiara rozeszła się do sąsiednich Rajkowów i Walichnów. Słownik geograficzny notuje, że Garc nazywano wtedy gniazdem luteranizmu. Żelisławski poczynił pobożne fundacje w kilku kościołach, a pochowano go w bocznej kaplicy tutejszej świątyni. W księdze ławniczej gminy zapisano pod datą 26 lutego 1568 roku zamianę gruntów, dokonaną za zgodą zwierzchności, Michała von Sylslaw, oraz ówczesnego proboszcza Benedykta Grube i witryków; wyznania proboszcza zapis nie podaje. Ostatni tutejszy duchowny ewangelicki, Chrystian Martin, miewał nauki po polsku i po niemiecku, a nabożeństwo odprawiał według wyznania augsburskiego. Dziesiątego sierpnia 1596 roku biskup Hieronim Rozraż…
Źródła zewnętrzne
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. II, hasło „Garc Wielki” — słownik geograficzny
- ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych… cz. I”, ABMK 84 (2005), streszczenie księgi G20b, k. 83v–84v — repertorium archiwalne
- Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen… 1885, powiat kwidzyński, s. 76 — spis powszechny
- Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty) — ewidencja konserwatorska
- E. Wernicke, „Das Schöppenbuch der Gemeinde Groß Gartz vom Jahre 1561 bis zum Jahre 1617”, „Zeitschrift des historischen Vereins für den Regierungsbezirk Marienwerder”, z. 61, Marienwerder 1922, s. 9 — artykuł naukowy
- Rietz, „Ein Streit zwischen der Gemeinde Rauden und ihrem Geistlichen aus den Jahren 1638–1640”, „Zeitschrift des historischen Vereins für den Regierungsbezirk Marienwerder”, z. 63, Marienwerder 1924, s. 9 — artykuł naukowy
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 71 — źródło drukowane
- E. Wernicke, „Tiefenau”, cz. II, „Zeitschrift des historischen Vereins für den Regierungsbezirk Westpreußen”, dodatek do z. 65, Marienwerder 1928, s. 19–20 — monografia
- Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Pelplin na lata 2015–2018, uchwała nr XIII/89/15 Rady Miejskiej w Pelplinie z dnia 22 października 2015 r., Dz. Urz. Woj. Pom. 2015, poz. 4597, s. 38 — program opieki nad zabytkami
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.