Huta Kalna — dawny kościół ewangelicki (Hütte, 1894)
Hütte
- Rok powstania
- 1894
- Powiat
- starogardzki
- Typ
- Kościół
- Denominacja
- ewangelickie
Z Wikipedii (PL)
Huta Kalna, po niemiecku Hütte, leży w dzisiejszej gminie Czarna Woda w powiecie starogardzkim. Gminny program opieki nad zabytkami gminy Czarna Woda na lata 2025–2028 podaje, że przed pierwszą wojną światową znaczną część mieszkańców wsi stanowili Niemcy, w tym ewangelicy, i że w 1894 roku zbudowali oni ceglany kościół w stylu neogotyckim, długi na 26 metrów, szeroki na 12 i wysoki na 33 metry. Wzniesiono go dla wspólnoty Kościoła unii staropruskiej; dziś służy katolikom. Cmentarz ewangelicki wsi ma w atlasie osobny wpis. O tutejszej gminie w latach 1894–1917 pisała prasa berlińska. W czerwcu 1894 roku w rubryce wakatów ogłoszono, że w Hucie Kalnej, w diecezji starogardzkiej, utworzono nowe stanowisko pastora, bez patrona, z uposażeniem 1800 marek; kandydaci mieli się zgłaszać do rady parafialnej. W listopadzie tego roku „Der Reichsbote” podał w rubryce powołań, że na pastora w Hucie Kalnej powołano pastora pomocniczego Hensela; jak długo tu urzędował, prasa nie mówi. Ewangelicki dom modlitwy poświęcono tu 29 listopada 1894 roku. Gazeta nazwała wieś, położoną w diasporze i liczącą 400 mieszkańców, „rodzajem ewangelickiej wyspy” pośród katolickiego otoczenia. Na uroczystość przybyli generalny superintendent D. Döblin, prezes synodu prowincjalnego superintendent Kähler z Nowego Stawu (Neuteich), superintendent diecezji starogardzkiej Dreyer i landrat powiatu Hagen. Najpierw w szkole, w której dotąd odprawiano nabożeństwa, mowę pożegnalną wygłosił pastor Beyer z Borzechowa, da…
Źródła zewnętrzne
- P. Birecki, „Ewangelickie budownictwo kościelne w Prusach Zachodnich. Relacje między państwem a Kościołem ewangelicko-unijnym”, Toruń 2014, s. 251 (przypis 902) i 259 (przypis 976) — monografia
- Gminny program opieki nad zabytkami gminy Czarna Woda na lata 2025–2028 (uchwała nr XVIII/114/2025; Dz. Urz. Woj. Pom. z 2.01.2026, poz. 4), s. 27, 29, 36 — dokument samorządowy
- zabytek.pl — kościół ewangelicki, ob. rzym.-kat. par. pw. św. Józefa Oblubieńca NMP, Huta Kalna — ewidencja NID
- M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908 — wykaz ksiąg metrykalnych
- R. Rose, „Die Kirchenbücher der evangelischen Kirchen Ost- und West-Preussens”, Papiermühle 1909 — wykaz ksiąg metrykalnych
- wykaz struktury Kościoła ewangelickiego Prus Zachodnich (westpreussen.de), diecezja Stargard-Berent — opracowanie
- „Kirchliches Amtsblatt des Königlichen Konsistoriums der Provinz Westpreussen”, Danzig 1913, nr 5 — dziennik urzędowy konsystorza
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 42 — źródło drukowane
- „Berliner Neueste Nachrichten” (Berlin), 19 czerwca 1894 roku, s. 6 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 6 listopada 1894 roku, s. 9 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 7 grudnia 1894 roku, s. 3 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Tägliche Rundschau” (Berlin), 5 stycznia 1913 roku, s. 22 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Deutsche Zeitung” (Berlin), 10 października 1917 roku, s. 8 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.