5.4. Artykuły gdańskie — lista żądań rewolucji

5.4. Artykuły gdańskie — lista żądań rewolucji

24 stycznia 1525 roku pospólstwo pod przywództwem Piotra Koeniga i Jana Wendlanda przedstawiło radzie miejskiej dokument znany jako Artickelbrief — listę artykułów zawierających żądania zarówno religijne, jak i polityczne. Był to dokument przełomowy, porównywalny w swoim znaczeniu z dwunastoma artykułami chłopów szwabskich (1525) czy z artykułami przedstawianymi radom miejskim w innych miastach ogarniętych reformacją.

Artykuły gdańskie miały charakter dwuwarstwowy. Warstwa religijna obejmowała żądania typowe dla całego ruchu reformacyjnego: wolności głoszenia nowej wiary, prawa do wybierania kaznodziejów przez parafian, komunii pod dwiema postaciami (chleb i wino, nie tylko chleb, jak w praktyce katolickiej), zniesienia kultu świętych i relikwii, rozwiązania klasztorów i przekazania ich majątków na cele publiczne (szpitale, szkoły), zniesienia łaciny na rzecz języka niemieckiego w liturgii, zniesienia celibatu duchownych.

Warstwa polityczno-społeczna szła znacznie dalej: domagano się udziału pospólstwa we władzy miejskiej, jawności finansów miejskich, reformy sądownictwa, ograniczenia przywilejów patrycjatu. Te żądania — choć ubierane w szaty religijne i legitymizowane odwołaniami do Ewangelii — były w istocie programem politycznej rewolucji.

Rada miejska, zdominowana przez patrycjat, zwlekała z odpowiedzią. Był to błąd — bo wahanie władzy w momencie, gdy tłum jest wzburzony, działa jak dolewanie oliwy do ognia.