5.9. Straty kultury materialnej — co zniszczono, a co ocalało

5.9. Straty kultury materialnej — co zniszczono, a co ocalało

Pfaffensturm przyniósł poważne straty w zakresie kultury materialnej. Rozmiary zniszczeń — choć trudne do dokładnego oszacowania ze względu na stronniczość zachowanych relacji — były znaczne. Zniszczono liczne ołtarze boczne w kościołach parafialnych, usunięto lub zdewastowano figury świętych, spalono relikwie, zrabowano kosztowności kościelne. Klasztory — zwłaszcza dominikański i franciszkański — zostały ogołocone z wyposażenia, a ich biblioteki — bezcenne zbiory średniowiecznych rękopisów — uległy rozproszeniu lub zniszczeniu.

Paradoksalnie jednak wiele dzieł sztuki przetrwało Pfaffensturm. Wielki ołtarz kościoła Mariackiego — arcydzieło późnogotyckiej snycerki — ocalał, być może dlatego, że kościół Mariacki, jako najważniejsza świątynia miasta, był traktowany z pewną atencją nawet przez najbardziej rozgorączkowany tłum. Ocalały także liczne epitafia, płyty nagrobne i elementy wystroju architektonicznego, które — nie będąc „bałwochwalczymi obrazami” w ścisłym sensie — nie podlegały ikonoklastycznej furii.

Cieślak zwracał uwagę, że gdański ikonoklazm był selektywny: niszczono przede wszystkim to, co kojarzyło się z „nadużyciami” katolickimi — relikwie, figury świętych, wizerunki Maryi, ołtarze boczne z odpustowymi fundacjami — ale oszczędzano obiekty, które postrzegano jako część dziedzictwa kulturowego miasta. Ta selektywność odróżniała gdański Pfaffensturm od bardziej radykalnych epizodów ikonoklastycznych w Niderlandach czy w Zurychu, gdzie niszczono praktycznie wszystko, co znajdowało się we wnętrzach kościelnych.