7.2. Żuławy — krajobraz ukształtowany przez wodę i wiarę

7.2. Żuławy — krajobraz ukształtowany przez wodę i wiarę

Żuławy Wiślane — rozległa, płaska delta Wisły, leżąca w wielu miejscach poniżej poziomu morza — stanowią jeden z najbardziej niezwykłych krajobrazów kulturowych Europy. To ziemia dosłownie stworzona przez człowieka: wyrwana morzu i rzece dzięki systemowi grobli, kanałów, śluz i wiatraków odwadniających, utrzymywana dzięki nieustannej, zbiorowej pracy wielu pokoleń. Krajobraz ten kształtowali w znacznej mierze osadnicy holenderscy i mennoniccy, którzy zaczęli przybywać na Żuławy od lat czterdziestych XVI wieku, przywożąc ze sobą zaawansowane techniki hydrotechniczne wypracowane w walce z morzem w ich rodzimych Niderlandach.

Dla dziejów reformacji na wsi istotna jest mozaika własnościowa Żuław. Część należała bezpośrednio do miasta Gdańska (tak zwane „terytorium gdańskie”), część stanowiła własność królewską (starostwa nowe dworzańskie i malborskie), a część należała do szlachty i duchowieństwa. Ta mozaika sprawiała, że reformacja postępowała nierównomiernie: na terenach gdańskich — szybciej, bo protestantcka rada miejska aktywnie wspierała luteranizację swoich włości; na terenach królewskich — wolniej, zależnie od zmiennej polityki religijnej kolejnych monarchów; na terenach szlacheckich — zależnie od wyznania właściciela, który mógł być luteraninem, katolikiem, a niekiedy nawet kalwinistą.