Rozdział 3: Gdańsk na progu reformacji (1466-1517)

“Rzeczpospolita Gdańska”

Po 1466 roku Gdańsk był de facto miastem-państwem. Formalnie podlegał królowi polskiemu, ale cieszył się ogromnymi przywilejami: - Własne prawodawstwo - Własna polityka handlowa - Prawo bicia monety - Autonomia religijna

Miasto liczyło około 30 000 mieszkańców (1500 r.) – było jednym z największych w regionie Bałtyku. Główne Miasto, Stare Miasto i Stare Przedmieście tworzyły złożony organizm miejski.

Struktury kościelne przed reformacją

Kościoły parafialne Gdańska (ok. 1500):

Kościół Mariacki – największy ceglany kościół w Europie (długość 105 m), siedziba głównej parafii Głównego Miasta. Budowany od 1343, ukończony w formie halowej 1502. Mógł pomieścić 25 000 wiernych.
Kościół św. Jana – parafia Starego Miasta (budowa 1360-1465)
Kościół św. Katarzyny – najstarsza zachowana świątynia Starego Miasta (budowa od ok. 1227, przebudowa XIV-XV w.)
Kościół św. Bartłomieja – kościół Starego Przedmieścia
Kościół św. Piotra i Pawła – kościół Starego Przedmieścia

Klasztory: - Dominikanie przy kościele św. Mikołaja (od 1227) - Franciszkanie przy kościele św. Trójcy (od 1419) - Karmelici (Stare Przedmieście) - Brygidki (klasztor żeński)

Napięcia przedreformacyjne

Na przełomie XV i XVI wieku w Gdańsku narastały napięcia typowe dla późnośredniowiecznego miasta:

Konflikt plebejusze-patrycjat – rzemieślnicy i drobni kupcy domagali się większego udziału we władzy
Krytyka kleru – niemoralne życie duchownych, nadmierne opłaty za sakramenty, nepotyzm
Napływ idei humanistycznych – gdańscy patrycjusze utrzymywali kontakty z ośrodkami humanizmu (Kraków, Norymberga)
Rozwój drukarstwa – pierwsza drukarnia w Gdańsku powstała już w 1499 roku

Te czynniki stworzyły podatny grunt dla idei Marcina Lutra.