Rozdzial AD: Edukacja mennonicka

Specyfika szkól mennonickich

Mennonici na Zulawach utrzymywali wlasne szkoly – czesto w domach modlitwy, nauczane przez starszyzne lub wyksztalconych czlonków gminy. Program nauczania obejmowal: - Czytanie i pisanie po niemiecku (we wczesnym okresie, w XVI–XVII w., takze po holendersku – nastepnie holenderski zanikl na rzecz Plattdeutsch i standardowego niemieckiego); - Arytmetyke (niezbedna w rolnictwie, handlu i prowadzeniu melioracji); - Katechizm mennonicki – oparty na konfesji Dordrechtu (1632), obejmujacy zasady wiary, etyki i dyscypliny wspólnoty; - Historie spolecznosci – martyrologie, opowiesci o prze sladowaniach, czytanie z Martyrs Mirror (Thielemana van Brachta, 1660).

Cel edukacji

Edukacja mennonicka miala inny cel niz luteranska. Luteranie ksztalcili duchownych, nauczycieli, urzedników, prawników – elity intelektualne. Mennonici ksztalcili wspólnote: kazdego jej czlonka, bez wzgledu na pléc i status, do poziomu umozliwiajacego samodzielna lekture Biblii i katechizmu.

Mennonici cenili umiejetnosc czytania: kazdy dorosly – takze kobiety i sluzacy – mial umiec czytac Pismo Swiete. Analfabetyzm w spolecznosciach mennonickich byl rzadkoscia – wskaznik alfabetyzacji prawdopodobnie wyzszy niz w otaczajacych je spolecznosciach luteranskich i katolickich. Ta wysoka alfabetyzacja miala konsekwencje praktyczne: mennonici prowadzili ksiegowosc, spisywali umowy, korespondowali z dalekimi wspólnotami (w Holandii, Prusach, Rosji) – i to wszystko po niemiecku, a czesto takze po holendersku.

Nauczyciele

Nauczycielami w szkolach mennonickich byli czesto sami duchowni (starsi, diakoni) lub wyksztalceni gospodarze – ludzie, którzy laczyli prace na roli z funkcjami dydaktycznymi. Wynagrodzenie bylo skromne – czesto w naturze (zboze, maslo, drewno) lub w symbolicznych oplatach pieniecznych. Nauczyciel mennonicki nie byl „profesjonalista” w dzisiejszym rozumieniu – byl czlonkiem wspólnoty, który dzielil sie wiedza z innymi.

Edukacja wyzsia mennonitów

Co znamienne, mennonici przez dlugi czas nie wysylali swoich dzieci na studia uniwersyteckie. Uniwersytet – instytucja zwiazana z Kosciolem luterauskim lub katolickim – budzil podejrzliwosc. Obawiano sie, ze mlodzi ludzie na uniwersytecie porzuca wiare i styl zycia wspólnoty. Dopiero w XIX wieku, w dobie asymilacji, mennonicka mlodziez zaczela studiowac na pruskich uniwersytetach – co przyspieszylo proces rozmywania odrebonosci wyznaniowej.