Rozdzial AE: Rok liturgiczny protestantów gdanskich

Kalendarz swiat – szczególowy opis

Protestanci gdanscy zachowali wiele swiat katolickich, ale nadali im inna interpretacje. Rok liturgiczny obejmowal:

Adwent (cztery niedziele przed Bozym Narodzeniem): okres oczekiwania, kazania o powtórnym przyjsciu Chrystusa. W gdanskich kosciolach luteranskich adwent obchodzono uroczyrscie – specjalne choraly adwentowe, dekoracje z zielonych galazek.

Boze Narodzenie (25 grudnia): glówne swieto protestanckie, obchodzone z wielka pompa. Nabozensstwa z kazaniem o narodzeniu Chrystusa, choraly bozonarodzeniowe (Vom Himmel hoch), od XVIII wieku tradycja choinkgi (Tannenbaum). Wieczór wigilijny (Heiligabend) byl przede wszystkim rodzinny – wspólna kolacja, modlitwa, spiew choralów.

Wielki Tydzien i Wielkanoc: Wielki Piatek – najwazniejszy dzien w roku liturgicznym luteran (wazniejszy niz Wielkanoc!) – nabozensstwo o krzyzu, muzyka passijna, kazanie o odkupieniu. Niedziela Wielkanocna – radosne nabozensstwo o zmartwychwstaniu, z choraloem Christ ist erstanden.

Zeslanie Ducha Swietego (Zielone Swiatki): nabozensstwa konfirmacyjne – mlodzi wierni (okolo 14 roku zycia) skladali publiczne wyznanie wiary i przystepowali po raz pierwszy do komunii.

Dzien Reformacji (31 pazdziernika): wspomnienie Marcina Lutra i poczatku reformacji. W Gdansku obchodzono go uroczyrscie – kazania o historii reformacji, spiew Ein feste Burg, wspomnienia o gdanskich reformatorach.

Swieto Dzieksczynienia za zbiory (Erntedankfest): typowe dla protestanckiego Pomorza, obchodzone jesienia – nabozensstwo ze spiewem Nun danket alle Gott, dekoracje z plodów rolnych.

Swieta, których protestanci nie obchodzili

Równie wazne jak swiieta obchodzone sa te, które protestanci odrzucili: - Boze Cialo – procesje z Najswietszym Sakramentem odrzucono jako „balochwalszczwo” (idolatria); - Swieta maryjne (Wniebowziecie, Niepokalane Poczecie) – kult Marii ograniczono radykalnie; zachowano jedynie wspomnienie Zwiastowania NMP jako swieto chrystologiczne; - Swieta swietych – odrzucone w calossci. Protestanci nie uznawali kultu swietych, nie obchodzili ich wspomnnien, nie nosili imion swietych jako patronów (choc imiona biblijne – Jan, Piotr, Pawel – pozostaly popularne); - Wszystkich Swietych / Dzien Zaduszny – zastapione Dniem Reformacji (31 pazdziernika) i ewentualnie wspomnieniem zmarlych w ostatnia niedziele roku koscielnego (Ewigkeitssonntag – Niedzielaa Wiecznosci).

To odrzucenie swiat – widoczne na ulicach (brak procesji, brak dekoracji maryjnych, brak stacji krzyzowych) – tworzylo wyrazna granice miedzy protestanckim a katolickim swiatem w Gdansku.

Rok liturgiczny a rok handlowy

W Gdansku – miescie kupieckim – rok liturgiczny splatal sie z rokiem handlowym. Wielkie jarmarki (Dominik Swietego Dominika, Jarmark Mikolajski) zbiegaly sie z okresami swiatecznymi. Kupcy protestantcci traktowali dni swiateczne zarówno jako okazje do modlitwy, jak i do handlu – co wywolywaalo regularne konflikty z duchownymi, którzy domagali sie swietowania niedziel i swiat, a nie ich komercjalizacji. Rada Miejska wielokrotnie wydawala rozporzadzenia regulujace godziny handlu w dni swiateczne – nigdy jednak nie udalo sie calkowicie wyeliminowac napieccia miedzy swietoszcia a interesem.

Nabozenstwo niedzielne – przebieg szczególowy

Typowe nabozensstwo niedzielne w gdanskim kosciele luteranskim trwalo od póltorej do dwóch godzin i mialo nastepujaca strukture:

Introit: chóralny spiew wstepny, czesto wieloglosowy;
Confiteor: publiczne wyznanie grzechów i absolucja;
Introitus: antyfona ze slszowami psalmu;
Kyrie i Gloria: spiewane naprzemiennie przez chór i wspólnote;
Kolekta: modlitwa dnia;
Czytanie Episstoly: fragment z listów apostolskich;
Choral wspólnoty: spiewany przez wszystkich wiernych;
Czytanie Ewangelii: fragment z jednej z czterech Ewangelii;
Wyznanie wiary: Credo nicejskie lub apostolskie;
Kazanie (30–60 minut): centrum nabozensstwa. Kaznodzieja wykladal tekst biblijny, interpretowal, napomninal, pouczal. Dobre kazanie bylo wydarzeniem intelektualnym i emocjonalnym zarazem;
Modlitwa wstawiennicza: za chorych, za wladze, za Kosciól;
Komunia Swieta: nie na kazdym nabozenstwie – czesto raz w miesiacu lub rzadziej. Wierni podchodzili do oltarza, klekali, przyjmowali chleb i wino;
Blogoslawienstwo aaronickie: „Niech ci Pan blogoslawi i strzeze cie…”;
Piesn koncowa.