Powiat słupski

Ziemia słupska należała do Pomorza Zachodniego — do Księstwa Pomorskiego, które przyjęło reformację w 1534 roku, na sejmie krajowym w Trzebiatowie, przy udziale Jana Bugenhagena, ucznia i współpracownika Lutra. Odtąd, przez ponad cztery stulecia, cały ten region był niemal jednolicie ewangelicki. Dawny Kreis Stolp należał do prowincji Pomorze i rejencji koszalińskiej; jego kościoły i cmentarze budowała ludność luterańska, później zaś zjednoczonego Kościoła unijnego.

Kraj Słowińców

Zachodni skraj powiatu, nad jeziorami Łebsko i Gardno, zamieszkiwali Słowińcy — słowiańska, luterańska grupa etniczna, spokrewniona z Kaszubami. W kościołach Smołdzina, Główczyc czy Gardny Wielkiej jeszcze w XIX wieku rozbrzmiewały kazania i pieśni w mowie słowińskiej. Grupa uległa z czasem germanizacji, jej dialekt wymarł, a po 1945 roku resztki Słowińców wyjechały do Niemiec. Ślad tego świata przechowuje dziś Muzeum Wsi Słowińskiej w Klukach.

Rok 1945 i dziś

Po wojnie ewangelicka ludność powiatu została wysiedlona, a jej świątynie w większości przejął Kościół katolicki — z 42 kościołów i zborów w atlasie aż 36 służy dziś jako rzymskokatolickie. Żywą obecność ewangelicką na całą tę ziemię utrzymuje dziś jedna parafia: Parafia Ewangelicko-Augsburska Świętego Krzyża w Słupsku, należąca do diecezji pomorsko-wielkopolskiej. To po niej, i po rozproszonych cmentarzach, można jeszcze rozpoznać dawny, luterański charakter tej krainy.