Zwartowo — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Schwartow — dziś Zwartowo — leżało do 1945 roku w powiecie lęborskim (Kreis Lauenburg i. Pom.), a więc w rejencji koszalińskiej i prowincji Pomorze. Wieś ma metrykę krzyżacką: w 1364 roku komtur gdański Ludeke von Essen nadał ją na prawie polskim Piotrowi Littow (Lettow), a list lenny wystawiony w Szczecinie 3 lipca 1527 roku wymienia „groten Schwartow” wśród dóbr rodziny Jatzkow. Katolicy należeli do parafii w Lęborku, ewangelicy mieli tu zdecydowaną przewagę: w 1925 roku na 835 mieszkańców przypadało 793 ewangelików, 20 katolików i 8 osób wyznania mojżeszowego. Kościół stał w Zwartowie od dawna, ale parafia jest młoda. Ks. Jakub Fankidejski odnotował, że przed Reformacją Damalewicz wymienia zwartowską świątynię wśród parafialnych, a Cramer zalicza ją do kościołów szlacheckich wzniesionych w czasach krzyżackich; ponieważ patronat był prywatny, kościoła nie odzyskali już katolicy. 📌 Wizytacja z 1658 roku zapisuje układ, który przetrwał ponad dwa stulecia: „kościół saliński macierzysty, kościół zwartowski filialny” — oba obsługiwał ksiądz z Salina, i to on, jak notuje Fankidejski, odprawiał w 1658 roku nabożeństwo w Zwartowie. Dlatego w spisie z 2 grudnia 1895 roku i Zwartowo, i sąsiednie Zwartówko figurują jeszcze przy parafii w Salinie; ten sam spis zapisał tu 462 ewangelików i 2 katolików. 🔴 Daty usamodzielnienia i budowy kościoła rozchodzą się: Schultz liczy parafię od 1889 roku i podaje poświęcenie kościoła w 1897, Müller datuje utworzenie parafii na 1902 rok wedle dokum…