Dziemiany — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Dziemiany (kaszubskie Dzemiónë, przed 1920 rokiem w formie Dzimianen) leżały w Kreis Berent w Prusach Zachodnich; w latach 1939–1945 okupant zniemczył nazwę na Sophienwalde. Wieś była rdzennie kaszubska i katolicka — dziś jest tu parafia rzymskokatolicka świętego Antoniego Padewskiego. Ludność ewangelicka stanowiła mniejszość: niemieccy koloniści luterańscy, związani między innymi z hutą szkła czynną na początku XIX wieku. 📌 Trzy kolejne spisy pokazują, jak ta mniejszość znikła. W 1905 roku miejscowość liczyła 439 mieszkańców. W spisie z 1 grudnia 1910 roku było ich już 544, w tym 77 wyznania ewangelickiego i 84 mówiących po niemiecku. A pierwszy spis Rzeczypospolitej, przeprowadzony 30 września 1921 roku, przy niemal tej samej liczbie mieszkańców — 534 — odnotował dwóch ewangelików; narodowość polską podało wtedy 531 osób, niemiecką trzy. Wspólnota rozeszła się w ciągu jedenastu lat. 📌 Sprzeczne wskazania parafii okazują się zwykłym następstwem czasu. Harnoch pisze wprost, że ewangelicy z Lipusza i okolicy należeli dawniej do Kościerzyny (Berent), a własnego kościoła doczekali się dopiero wtedy, gdy zarząd kościerskiego Towarzystwa Gustawa Adolfa wziął się na początku 1864 roku do dzieła: ówczesny właściciel Lipusza darował plac pod kościół i cmentarz, kamień węgielny położono 8 maja 1864 roku, a wieżę poświęcono dopiero 16 maja 1884. Bär potwierdza to metrykami — lipuskie księgi ewangelickie zaczynają się w 1863 roku, kościerskie sięgają 1781. Dlatego spis z 1 grudnia 191…