Przyjaźń — cmentarz ewangelicki
Rheinfeld
- Zniszczony / zamknięty
- 1945
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- kartuski
- Typ
- Cmentarz
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Przyjaźń, po niemiecku Rheinfeld, w powiecie kartuskim (Kreis Karthaus) była przed 1945 rokiem siedzibą samodzielnej parafii ewangelickiej — jednej z niewielu w tej kaszubskiej okolicy. Cmentarz ewangelicki zachował się we wsi jako osobne założenie, oddzielone od kościoła. Agathon Harnoch, wyliczając w 1890 roku cmentarze ewangelickie tutejszej parafii, wymienia siedem miejscowości, a wśród nich samą Przyjaźń i sąsiednie Niestępowo. Kościół jest tu starszy niż wspólnota, która go przez cztery stulecia używała. Ksiądz Jakub Fankidejski poświadcza w Przyjaźni proboszcza już w 1239 roku, a w 1381 księdza Jana; po 1540 roku świątynia — jak pisze — przeszła „w ręce innowierców”, czyli w szesnastym wieku przejęli ją protestanci; odtąd służyła ewangelikom aż do 1945 roku. Kronikarz parafii, pastor Paul Lau, przytacza w kronice z 1932 roku słowa księdza Jakuba Fankidejskiego, że nieszczęście zagroziło dopiero w 1561 roku, gdy król Zygmunt zastawił bogatym luterańskim gdańszczanom pobliskie dobra klasztorne, wśród nich Żukowo; w dalszym przytoczeniu nowi zarządcy Żukowa na naleganie dziedzica Przyjaźni Henryka Niederhofa wyłączają kościół spod Żukowa i obsadzają w nim predykanta. Sam Lau pisze, że nie zdołał jednoznacznie ustalić, czy stało się to w 1561, czy w 1565 roku, jak się niekiedy podaje, a przejście parafii na protestantyzm umieszcza „około tego czasu”. Tę samą datę, 1561 rok, podaje Słownik geograficzny, opisując moment, w którym gdańscy zarządcy Żukowa obsadzili w Przyjaźn…
Źródła zewnętrzne
- Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie) — ewidencja konserwatorska
- U. Kerntopf, serwis „Pommern/Westpreußen” (pom-wpru.kerntopf.com) — dzieje parafii ewangelickich, strona evkirche/rheinfeld.htm — genealogia/historia parafii
- Onlineprojekt Gefallenendenkmäler (denkmalprojekt.org) — Rheinfeld (Przyjaźń) — źródło online
- PlWiki — Przyjaźń (woj. pomorskie) — kwerenda workflow
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. IX, hasło „Przyjaźń” — źródło drukowane
- Gemeindelexikon für das Königreich Preußen, spis powszechny z 1 XII 1910, Provinz Westpreußen, Kreis Karthaus — źródło drukowane
- Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs — źródło drukowane
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 423 — źródło drukowane
- ks. Jakub Fankidejski, „Utracone kościoły i kaplice w dzisiejszej dyecezyi chełmińskiej podług urzędowych akt kościelnych”, Pelplin 1880, s. 194 — źródło drukowane
- „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820 — spis urzędowy
- M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908 — wykaz ksiąg metrykalnych
- P. Lau, „Chronik der evangelischen Kirche zu Rheinfeld, Kreis Karthaus”, Przyjaźń: nakład własny parafii, 1932, s. 14–15, 141 — źródło drukowane
- M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 762 (s. 29), nr 1479 (s. 163–164) — źródło drukowane
- Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 127, pozycja 349 — źródło drukowane
- Th. Hirsch, „Geschichte des Karthauser Kreises bis zum Aufhören der Ordensherrschaft”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 6 (1882), s. 112 — źródło drukowane
- „Handbuch des Grundbesitzes in Westpreussen”, Danzig 1891, s. 26 — źródło drukowane
- „Westpreussisches Güter-Adressbuch”, Stettin 1903, s. 32 — źródło drukowane
- E. Seyfert (oprac.), „Güter-Adreßbuch für die Provinz Westpreußen” (Niekammer's Güter-Adreßbücher, t. II), wyd. 2, Leipzig 1912, s. 48 — źródło drukowane
- Wykaz imienny nieruchomości ziemskich przeznaczonych do przymusowego wykupu, Dz.U. 1926 nr 2 poz. 14, pozycja 247 — źródło drukowane
- Wykaz imienny nieruchomości ziemskich przeznaczonych do przymusowego wykupu, Dz.U. 1928 nr 15 poz. 114, pozycja 18 — źródło drukowane
- „Dziennik Urzędowy Województwa Pomorskiego” 1926, nr 34, poz. 217 — źródło drukowane
- „Księga adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa”, Warszawa 1928, s. 1203, 1211 — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 32 — źródło drukowane
- W. Heidn, „Die Ortschaften des Kreises Karthaus/Westpr. in der Vergangenheit”, Marburg 1965, s. 38, 475 — źródło drukowane
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.