Gardna Wielka — cmentarz ewangelicki przy drodze do Stojcina

Z Wikipedii (PL)

Cmentarz parafialny Gardny Wielkiej — po niemiecku Groß Garde — leży na południe od centrum wsi, po prawej stronie drogi do Stojcina; zajmuje około 2400 metrów kwadratowych, a gminna ewidencja zabytków datuje go na drugą połowę XIX wieku. Monografia dawnych cmentarzy powiatu słupskiego umieszcza go w zachodniej części wsi, w niewielkim oddaleniu od drogi do Stojcina, za pastwiskami i sadami. Teren jest od wschodu i północy nieco wyniesiony, a wzdłuż granicy wschodniej, gdzie mieści się wejście, przetrwał graniczny drzewostan świerkowy. Zachowały się granitowe podstawy pod krzyże, fragmenty żeliwnych krzyży ze słupskich odlewni Adolfa Peglowa i Alberta Wilkego oraz piaskowcowe epitafium z 1902 roku. Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Smołdzino na lata 2024–2027 opisuje cmentarz jako ewangelicki, nieczynny, z usuniętymi nagrobkami i drzewostanem zachowanym w 25%. Obiekt figuruje w gminnej ewidencji zabytków — nie w rejestrze. Cmentarz ten był jednym z trzech cmentarzy wsi: obok niego istniały przykościelny na wzniesieniu w centrum i dwudziestowieczny, który służy do dziś. Tomasz Urbaniak nazywa ten cmentarz południowym, starszym z dwóch cmentarzy wiejskich Gardny Wielkiej, i podaje Gardnę jako przykład wsi, w której nowy cmentarz zakładano, gdy stary był zapełniony i nie dało się go powiększyć. W 1282 roku wzmiankowano pierwszy kościół w Gardnie Wielkiej, pod wezwaniem świętego Stanisława. W 1582 roku powstała kaplica w Smołdzinie, która do 1630 roku była filią Gardny, …