Gardna Wielka — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

To jeden z ewangelickich cmentarzy Gardny Wielkiej — Groß Garde, wsi, która do końca panowania niemieckiego pozostawała niemal w całości ewangelicka: w 1925 roku zameldowano tu zaledwie jednego katolika. Spoczywali na nim wierni najstarszej parafii regionu, której początki tradycja wiąże z fundacją księcia Świętopełka z XIII wieku. Przez stulecia była to rozległa wspólnota luterańska, obejmująca kilkadziesiąt okolicznych wsi, w której kazania po kaszubsku i słowińsku głoszono dłużej niż gdzie indziej na Pomorzu. To w Gardnie powstały kaszubskie pieśni i modlitwy śpiewane „po gardzinsku”, a tutejszą ludność badacze — z Aleksandrem Hilferdingiem na czele — opisywali jako Słowińców. Cmentarz parafialny założono w drugiej połowie XIX wieku na południe od centrum, po prawej stronie drogi do Stojcina; zajmuje około 2400 metrów kwadratowych. Zachowały się jego wschodnia i północna granica, granitowe podstawy, żeliwne krzyże z odlewni słupskich oraz epitafium z 1902 roku. Obiekt figuruje w gminnej ewidencji zabytków — nie w rejestrze. Po 1945 roku społeczność, która go założyła, przestała istnieć. 🟡 Dwie ostrożności. Katalog cmentarzy powiatu słupskiego opisuje w Gardnie Wielkiej trzy cmentarze, w tym jeden czynny, więc formuła „jeden z dwóch”, którą nosił wcześniejszy opis, była myląca. Liczba „ponad tysiąc trzystu mieszkańców w 1939 roku” nie ma oparcia w źródłach tego wpisu i jest podejrzanie bliska liczbie podawanej dla Smołdzina — dlatego jej tu nie powtarzamy. Spis powszechny…