Parafia i cmentarz ewangelicki Karczemki (Friedenau)
Friedenau
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- wejherowski
- Typ
- Cmentarz
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Karczemki, po niemiecku Friedenau, leżą w gminie Szemud w powiecie wejherowskim; przed 1920 rokiem powiat nosił nazwę Kreis Neustadt in Westpreußen i należał do rejencji gdańskiej. Do dziś zachował się w Karczemkach cmentarz ewangelicki przy ulicy Gdańskiej. Po przeciwnej stronie drogi stoi budynek dawnej pastorówki; kute ogrodzenie cmentarza rozkradziono po 1945 roku, a dawny kościół rozebrano. Dobrzewino, do którego dóbr należały później Karczemki, wymienia wizytacja archidiakonatu pomorskiego za biskupa Hieronima Rozrażewskiego: w wykazie wsi parafii w Kielnie figuruje jako trzy dwory szlacheckie, z których każdy płacił proboszczowi po grzywnie („Dobrzewino, curiae 3 nobilium, solvunt per unam marcam”). Według pruskich ksiąg hipotecznych Karczemki były karczmą należącą do dóbr Dobrzewino; dobra te dzieliły się na trzy działy, które Johann Karl Herrmann skupił w latach 1777–1793 — po Janie Dobrzewińskim, baronie Heinrichu von der Goltzu i Chmielińskich — a od 1804 roku należały do Piotra Schedlin-Czarlińskiego i od 1818 roku do Christopha Friesego. Franz Schultz wywodzi jej nazwę od karczmy: Adlig Karczemken to dawna „taberna Dobrzewinensis”, a karczemka znaczy tyle co mała gospoda. Nazwa niemiecka jest młodsza od wsi — jeszcze w drugiej połowie XIX wieku wieś zapisywano jako Adlig Karczemken. Nazwę Friedenau nadano szlacheckiej części Karczemek obwieszczeniem Rejencji w Gdańsku z 28 września 1873 roku, tym samym, którym majątek Dobrzewino przemianowano na Werthheim. Koś…
Źródła zewnętrzne
- Google Maps — „Cmentarz Ewangelicki Karczemki / Friedenau" — lokalizacja terenowa
- Pomorskie Forum Eksploracyjne — wątek „Stary cmentarz w Karczemkach" (dok. foto 2008, relacja o pastorówce i ogrodzeniu) — dokumentacja terenowa / forum
- AGoFF — wykaz miejscowości Kreis Neustadt i.Westpr. (stan 1 XII 1885): parafia ewang. Friedenau i wsie filialne (Bojahn, Kölln, Kolletzkau, Quaschin, Steinkrug, Wertheim, Wittstock, Espenkrug) — wykaz administracyjno-kościelny
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 446 — źródło drukowane
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen…”, s. 446–447 — surowy odczyt A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”oraz A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”; Bär, „Die Kirchenbücher Westpreussens” (1908), pozycja 169; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, powiat Neustadt strony 56–60 i powiat Karthaus strona 54; Gemeindelexikon für das Königreich Preußen, spis powszechny z 1 XII 1910, 17 wierszy z parafią Friedenau; ewidencja WEZ, arkusz gminy Szemud, pozycja 43 — źródło drukowane
- Fotografie i odczyt płyt nagrobnych, Karczemki, 2 października 2026 roku — dokumentacja własna atlasu — dokumentacja terenowa
- K. Jankowski (SGiRP „Korzenie”) — korespondencja z autorem atlasu, 2.10.2026 — informacja
- Archiwum Państwowe w Gdańsku, zespół 9 (Rejencja w Gdańsku), sygnatury 1618, 1619, 1620, 1622, 1623, 1624, 1625 (skany: Stowarzyszenie „Korzenie”, fotografowała Judyta Zawieracz, 2026) — źródło archiwalne
- „Kurt Walter” — Wikipedia (niemiecka) — opracowanie
- L. Żukowska, „Kurt Walter — przywódca Kościoła Wyznającego w Wolnym Mieście Gdańsku 1934–1942”, „Gdański Rocznik Ewangelicki” VI (2012), s. 134–135 — opracowanie
- Kamil Jankowski (SGiRP „Korzenie”), korespondencja z autorem atlasu, 8 października 2026 — korespondencja
- Księga zgonów parafii ewangelickiej Klein Katz (Mały Kack) 1791–1943, mikrofilm FamilySearch 245373 (skany przekazał K. Jankowski, październik 2026) — księga metrykalna
- Karta cmentarza w Dobrzewinie /Karczemkach/, oprac. G. Olszewska-Hellmann, K. Perucka, Gdańsk 1985 (NID, zabytek.pl) — ewidencja konserwatorska
- „Amts-Blatt der Königlichen Regierung zu Danzig” 1873, nr 40, s. 142, poz. 460 (obwieszczenie z 28 września 1873 roku; Elbląska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
- „Tägliche Rundschau” (Berlin), 20 sierpnia 1911 roku (zgon pastora Reddiesa) i 7 lipca 1918 roku (nekrolog Wilhelma Reimera) (obrazy stron: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 1416 (s. 142–143) — źródło drukowane
- Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 177, pozycje 157–158 — źródło drukowane
- księga zgonów parafii ewangelickiej w Małym Kacku (Klein Katz), mikrofilm FamilySearch 245373, skan 0353 (1866, nr 11) — źródło drukowane
- „Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej”, t. XI: województwo pomorskie (spis z 1921 roku), gmina Dobrzewino, pozycja 8 — źródło drukowane
- „Handbuch des Grundbesitzes in Westpreussen”, Danzig 1891, s. 168 — źródło drukowane
- „Westpreussisches Güter-Adressbuch”, Stettin 1903, s. 54–55 — źródło drukowane
- „Handbuch des Grundbesitzes”, Prusy Zachodnie, 1909, s. 104 — źródło drukowane
- E. Seyfert (oprac.), „Güter-Adreßbuch für die Provinz Westpreußen” (Niekammer's Güter-Adreßbücher, t. II), wyd. 2, Leipzig 1912, s. 72–73 — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 38 — źródło drukowane
- „Visitationes archidiaconatus Pomeraniae Hieronymo Rozrażewski Vladislaviensi et Pomeraniae episcopo factae”, Fontes Towarzystwa Naukowego w Toruniu II, Toruń 1898, s. 409 — monografia
- S. Ramułt, „Statystyka ludności kaszubskiej”, Kraków 1899, s. 59 — monografia
- F. Schultz, „Geschichte der Kreise Neustadt und Putzig”, Danzig 1907, s. 531 — źródło drukowane
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.