Koniecwałd — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Koniecwałd — w dokumentach krzyżackich Conratswald (1402), potem Conaradswalde, Kumrtswalde i Conderozwalde, a od 1659 roku Koniecwald — leży przy dawnym bitym trakcie z Malborka do Sztumu i pierwszy przywilej otrzymał w 1284 roku. W czasach pruskich była to wieś włościańska w powiecie sztumskim, w przeważającej części katolicka, ze szkołą na miejscu, parafią i pocztą w Sztumie. *Słownik geograficzny* liczy jej 3406 mórg obszaru, 102 budynki i 59 domów, a mieszkańców dzieli na 377 katolików i 131 ewangelików. Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku zastał wieś już mniejszą: 440 mieszkańców, w tym 337 katolików, 96 ewangelików i siedmioro innych chrześcijan. Oba pomiary dotyczą tej samej wsi w różnym czasie — zgadza się nawet liczba domów, których *Słownik* naliczył 59, a spis 60. Ewangelicy z Koniecwałdu należeli do parafii w Sztumie, a ta miała za sobą długą drogę do własnego kościoła. Przywilej religijny miasto otrzymało 27 czerwca 1570 roku od króla Zygmunta Augusta i nabożeństwa odprawiało najpierw, za zgodą królewską, w szpitalnym kościele Świętego Ducha — do 1599 roku, gdy trzeba go było oddać katolikom. Potem zbierano się w ratuszu, a gdy ratusz spłonął w 1683 roku, ówczesny burmistrz podarował gminie swój dom przy rynku i tam urządzono kościół. Dom rozebrano jako grożący zawaleniem w 1796 roku i przez ponad dwadzieścia lat nabożeństwa odbywały się w szkole i po domach prywatnych. Murowany kościół w stylu romańskim, pod patronatem magistratu, poświęcono na sztumskim ryn…