Rytel — cmentarz ewangelicki

Z Wikipedii (PL)

Rytel, po niemiecku Rittel, leży nad Brdą, trzynaście kilometrów na północny wschód od Chojnic, przy szosie i linii kolejowej z Chojnic do Tczewa. Katolicka parafia była w odległym o dwie mile Czersku; we wsi działały agencja pocztowa i szkoła trzyklasowa, w której w 1887 roku dwóch nauczycieli uczyło 185 dzieci. Gleba była tu piaszczysta i uboga, w pobliżu leżały znaczne pokłady torfu; mieszkańcy żyli z roli, hodowli bydła i wywózki drzewa. Do gminy należały prócz samego Rytla wybudowanie Jeziorki, osada Kaliska, Okole (Königort) i Wądoły, razem 1812 hektarów, z czego 776 lasu, 58 łąk i 210 roli. W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał *Rittel* jako wieś. Notował tu 66 domów mieszkalnych i 520 mieszkańców, w tym 64 ewangelików, 438 katolików i 18 osób innych wyznań. Ewangelicy należeli do parafii w Chojnicach; katolicy — do parafii *Czersk*; miejscowość miała własny okręg szkolny. W 1889 roku *Słownik geograficzny* opisywał Rytel, w mowie ludowej zwany Retel, jako wieś nad Brdą w powiecie chojnickim. Cała gmina liczyła w 1885 roku 82 domy i 141 dymów. Wybudowanie Jeziorki miało wówczas 5 domów i 31 mieszkańców, osada Kaliska 2 domy i 19 mieszkańców. W 1885 roku Okole (*Königort*) miało 5 domów i 40 mieszkańców, a Wądoły 5 domów i 54 mieszkańców. Przy Rytlu ciągnął się na kilka mil, od leśnictwa *Mühlhof* do Nowych Barłogów, kanał wykopany przez rząd dla nawadniania łąk. Wieś leżała na wysokości 405 stóp nad poziomem morza, a poziom Brdy wynosił tu 347…