Lipusz — kościół ewangelicki (obecnie Muzeum Wsi)

Z Wikipedii (PL)

Lipusz — po niemiecku Lippusch, po kaszubsku Lëpùsz — to kaszubska wieś nad Wdą, przed 1945 rokiem w powiecie kościerskim, w rejencji gdańskiej prowincji Prusy Zachodnie. Pierwsza wzmianka o niej, w formie „Lyndenpush”, pochodzi z 1398 roku i figuruje w wykazie danin duchowieństwa pomorskiego na rzecz papiestwa. 🔴 Franz Schultz wymienia jednak Lipusz wśród miejscowości, którym książęta pomorscy nadawali prawo niemieckie, i datuje tamtejszy zapis na około 1247 rok, przytaczając z niego klauzulę „Si qui Theutonici habitabunt” — jeśliby mieszkali tam Niemcy. Różnicy półtora stulecia nie rozstrzygnięto. W okolicy z przewagą katolicką żyła tu mniejszościowa, w większości niemiecka wspólnota ewangelicka. Słownik geograficzny naliczył we wsi 557 katolików i 107 ewangelików. 🔴 Zestawienie z 1892 roku daje liczby wyraźnie inne: spośród 647 mieszkańców Lipusza ewangelikami miało być 32 Kaszubów i 187 Niemców, a więc blisko jedna trzecia wsi. Obu zestawień nie da się pogodzić. Kościoła ewangelickiego nie zbudowali tu sami mieszkańcy. Dwa razy wydawało się, że są u celu, i dwa razy nic z tego nie wyszło; dopiero na początku 1864 roku zarząd kościerskiego Towarzystwa Gustawa Adolfa wziął sprawę w swoje ręce. Plac pod kościół i cmentarz podarował Rempert, ówczesny właściciel Lipusza. Kamień węgielny położono 8 maja 1864 roku, a świątynię poświęcono 8 października tego samego roku; przez trzy lata przedtem nabożeństwa odprawiano co cztery tygodnie w sali szkolnej. 🔴 Rok budowy podaje się …