Lipusz — kościół ewangelicki (obecnie Muzeum Gospodarstwa Wiejskiego)
Lippusch
- Rok powstania
- 1864
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- kościerski
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Lipusz — po niemiecku Lippusch, po kaszubsku Lëpùsz — to kaszubska wieś nad Wdą, do 1920 roku w powiecie kościerskim, w rejencji gdańskiej prowincji Prusy Zachodnie. Dawny kościół ewangelicki stoi tu do dziś: murowany, bez patrona, w formach neogotyckich, z apsydą i schodkowym szczytem zachodnim. Od 2002 roku mieści Muzeum Gospodarstwa Wiejskiego. Do rejestru zabytków województwa pomorskiego wpisano go 14 marca 1986 roku pod numerem A-1112, z datą budowy 1865. Pierwsza wzmianka o wsi, w formie „Lyndenpush”, pochodzi z 1398 roku i figuruje w wykazie danin duchowieństwa pomorskiego na rzecz papiestwa. W 1663 roku sołectwo w Lipuszu otrzymał Adam Schalewin (wcześniej trzymał je Albrecht Schalewin, z nadania Gerharda Denhoffa), w 1666 roku młyn Albrecht Mnischek i Albrecht Kropidło, a w 1688 roku Konstancja ze Słuszków Denhoffowa sprzedała pusty dwór Matthiasowi Flissowi. Ewangelicy mieszkali tu na długo przed budową kościoła. W 1702 roku archidiakon Szembek naliczył w parafii lipuskiej około czterystu katolików i czterdziestu „heretyków”. 10 grudnia 1762 roku starosta Nowowiejski przeznaczył miejsce po dawnym tartaku nad strugą z jeziora Lubiszewo pod papiernię dla małżonków Antona Andreasa i Elise Kronke: dostali 60 mórg, mieli włożyć 6000 florenów i płacić 280 florenów czynszu oraz ryzę papieru na zamek. Wizytacja generalna archidiakona Złockiego, przeprowadzona 16 marca 1766 roku, odnotowała 102 luteranów obojga płci i zaznaczyła, że w granicach parafii nie ma żadnego domu…
Źródła zewnętrzne
- Kwerenda internetowa atlasu z 18 czerwca 2026 roku — kwerenda webowa
- Wikipedia, wydanie polskie (pl.wikipedia.org), hasło „Muzeum Gospodarstwa Wiejskiego w Lipuszu” — audyt workflow
- polska-org.pl, hasło „Muzeum Gospodarstwa Wiejskiego w Lipuszu” — audyt workflow
- Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, Kreis Berent — źródło drukowane
- Gemeindelexikon für das Königreich Preußen, spis powszechny z 1 XII 1910, Provinz Westpreußen, Kreis Berent — źródło drukowane
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom V, hasło Lipusz — źródło drukowane
- J. Heise, Die Bau- und Kunstdenkmäler der Kreise Karthaus, Berent und Neustadt — źródło drukowane
- B. Reszka, „Ewangelicy na Gochach”, Borowy Młyn — Rumia 2008 — monografia
- E. Waschinski, „Das kirchliche Bildungswesen in Ermland, Westpreußen und Posen”, t. I, Breslau 1928 (Aneks I: wypisy z wizytacji pomorskich 1649–1781; Aneks II: ewangelickie szkolnictwo wiejskie terytorium gdańskiego) — źródło drukowane (wypisy archiwalne)
- ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. III”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 91 (2009) — repertorium archiwalne
- F. Schultz, „Geschichte der Kreise Neustadt und Putzig”, Danzig 1907 — źródło drukowane
- „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Danzig”, Danzig 1869, cz. 1 — opis topograficzny
- Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 16, pozycja 150 — źródło drukowane
- H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 88–89, 114–115 — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 43 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 3, s. 712; t. 6, s. 1538; t. 7, s. 1883, 1922 — źródło drukowane
- Eitelfriedrich May, „Die evangelische Kirche in Lippusch, Kreis Berent”, „Berenter Kreisbote” nr 8 (2006), s. 13–15 — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 1 lipca 1890 roku, s. 10 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Aufwärts”, 5 października 1934 roku, s. 2 (obraz strony: Universitäts- und Landesbibliothek Münster, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- S. Ramułt, „Statystyka ludności kaszubskiej”, Kraków 1899 — źródło drukowane
- „Amtliche Mitteilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1884, nr 1, s. 7 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1886, nr 1, s. 11 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
- Lista duchownych z 1873 roku („Nachweisung aller evangelischen Kirchen und Geistlichen in der Provinz Preußen. Im Juli 1873”), dodatek do „Amtliche Mittheilungen” konsystorza w Królewcu, według przepisu w serwisie ahnen-spuren.de, s. 16 — źródło drukowane
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1886, nr 5, s. 46 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1886, nr 11, s. 84 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1886, nr 13, s. 98 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.