Gdańsk — kościół świętych Piotra i Pawła (zbór ewangelicko-reformowany)
St. Peter und Paul (Danzig)
- Rok powstania
- 1393
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- Gdańsk M.
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicko-reformowana
Z Wikipedii (PL)
Kościół świętych Piotra i Pawła przy ulicy Żabi Kruk 3 na Starym Przedmieściu był główną świątynią gdańskich ewangelików reformowanych. Dziś należy do Kościoła rzymskokatolickiego, a od 1999 roku działa przy nim ormiańska parafia personalna. Świątynia figuruje w rejestrze zabytków pod numerem A-215 z 8 lutego 1961 roku, a siedemnastowieczne ogrodzenie cmentarza kościelnego z bramami — pod tym samym numerem z 17 czerwca 1972 roku. Kościół powstał na potrzeby ludności tej dzielnicy jako filia kościoła Najświętszej Marii Panny. Do połowy XV wieku Główne Miasto stanowiło jedną parafię, mariacką; od 1456 roku miasto miało ich sześć — dwie na Głównym Mieście (Najświętszej Marii Panny i świętego Jana), dwie na Starym Mieście (świętej Katarzyny i świętego Bartłomieja), po jednej na Starym Przedmieściu (świętych Piotra i Pawła) i na Długich Ogrodach (świętej Barbary, zarazem kościoła szpitalnego). Podział zatwierdzili król polski i biskup włocławski w latach 1455 i 1456; erygowanie parafii przez biskupa Jana Gruszczyńskiego w 1456 roku było właśnie tym zatwierdzeniem. Starsza od samodzielnej parafii była szkoła przy kościele: według Paula Simsona w 1436 roku proboszcz kościoła Mariackiego Andreas Slommow i rada miasta uzgodnili, że nauczyciela i dzwonnika przy świętych Piotrze i Pawle będą ustanawiać wspólnie, i ten rok Simson uznał za datę założenia szkoły. W 1517 roku proboszczem przy świętych Piotrze i Pawle, a zarazem kanonikiem warmińskim, był Tiedemann Giese. Według Sławomira K…
Źródła zewnętrzne
- Kwerenda internetowa atlasu z 18 czerwca 2026 roku — kwerenda webowa
- ks. Jakub Fankidejski, „Utracone kościoły i kaplice w dzisiejszej dyecezyi chełmińskiej podług urzędowych akt kościelnych”, Pelplin 1880, s. 189 — źródło drukowane
- bp Z. Pawłowicz, „Kościoły Gdańska i Sopotu”, Gdańsk 1991 — monografia
- S. Kościelak, „Luteranie, katolicy, kalwiniści w Gdańsku. Bilans konfrontacji i koegzystencji w trzech pierwszych wiekach od wystąpienia Marcina Lutra”, „Gdański Rocznik Ewangelicki”, t. XI, 2017; S. Kościelak, „Gdańsk XVI–XVIII wieku — bezpieczna przystań dla religijnych uchodźców?”, Studia Historica Gedanensia t. V (2014) — artykuł naukowy
- R. Perucki, „Kościoły, parafie ewangelickie w Gdańsku…”, „Gdański Rocznik Ewangelicki” vol. VI, 2012, s. 105–131 — artykuł naukowy
- Handbuch für die Evangelischen in Danzig, Danzig 1919, s. 115 — źródło drukowane
- Neues Adreßbuch für Danzig und die städtischen Vororte… 1910, cz. IV, s. 62–65 (kościoły ewangelickie) — księga adresowa
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 557, 558, 558–559 — źródło drukowane
- E. Keyser, „Die Stadt Danzig”, Stuttgart 1925, s. 113–115 — źródło drukowane
- „Handbuch für die Evangelischen in Danzig”, Danzig 1919, s. 113, 114, 115, 116, 118, 119, 120, 121, 122, 123, 220 — źródło drukowane
- „Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku” 1971, nr 17, poz. 122, s. 143 — źródło drukowane
- E. Pritzel, „Geschichte der Reformierten Gemeinde zu St. Petri-Pauli in Danzig 1570–1940”, Danzig 1940, s. 51, 54, 69–72, 76–77, 80, 86–87, 91 — źródło drukowane
- P. Simson, „Geschichte der Schule zu St. Petri und Pauli in Danzig”, T. 1: „Die Kirchen- und Lateinschule 1436–1817”, Danzig 1904, s. 3–4 — źródło drukowane
- „Neues Adreßbuch für Danzig und seine Vororte” 1897, cz. III, s. 75 (zbór reformowany) — księga adresowa
- „Neues Adreßbuch für Danzig und seine Vororte” 1905, cz. IV, s. 62 (zbór reformowany) — księga adresowa
- „Neues Adreßbuch für Danzig und seine Vororte” 1914, cz. IV, s. 62 (zbór reformowany) — księga adresowa
- „Neues Adreßbuch für Danzig und seine Vororte” 1918, cz. IV, s. 60 (zbór reformowany) — księga adresowa
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 2, s. 464, 530, 564; t. 3, s. 832, 847, 908, 959; t. 4, s. 1143, 1250, 1271; t. 5, s. 1332, 1403, 1453; t. 6, s. 1622, 1678, 1738, 1749; t. 7, s. 1875, 1942, 1975 — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 19 stycznia 1900 roku, s. 12 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Berliner Neueste Nachrichten” (Berlin), 5 października 1902 roku, s. 13 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Berliner Neueste Nachrichten” (Berlin), 5 czerwca 1910 roku, s. 9 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 3 kwietnia 1912 roku, s. 10 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Tag”, 4 grudnia 1917 roku, s. 4 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- S. Kościelak, „Brytyjskie grupy wyznaniowe w Gdańsku w XVII–XVIII (XIX) wieku”, „Studia Elbląskie” 21, 2020, s. 32–33, 36–37 — artykuł naukowy
- J. Możdżeń, „The Beginnings of the Reformation in the Light of Gdańsk and Königsberg Chroniclers of the First Half of the 16th Century: the Activity of the First Reformers”, „Zapiski Historyczne” 82, 2017, z. 1, s. 75–76, 81–82 — artykuł naukowy
- P. Birecki, „Przestrzeń liturgiczna kościołów ewangelickich w Prusach Królewskich”, „Studia Elbląskie” 26, 2025, s. 37 — artykuł naukowy
- M. Michalska, „Katalogi i inwentarze księgozbioru Heinricha Schwarzwalda i biblioteki kościoła św. Piotra i Pawła w zbiorach Biblioteki Gdańskiej”, „Libri Gedanenses” 39, 2022, s. 91–97 — artykuł naukowy
- Walther Faber, „Die polnische Sprache im Danziger Schul- und Kirchenwesen von der Reformation bis zum Weltkrieg”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins” 70, 1930, s. 94, 103–104 — artykuł naukowy
- W. Bickerich, „Des Comenius Aufträge in Danzig 1641 und die Verbindung der Unität mit den Reformierten in Danzig”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins” 55, 1913, s. 128, 133–137 — artykuł naukowy
- Paul Theodor Schmidt, „Der Streit über den Besitz der Danziger Trinitatiskirche im Jahre 1650”, „Altpreußische Monatsschrift” 41, 1904, s. 159, 164, 175–177 — artykuł naukowy
- Alfred Muttray, „Der Hochaltar in der Sankt-Johanniskirche zu Danzig”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins” 62, 1922, s. 67 — artykuł naukowy
- George Cuny, „Beiträge zur Kunde der Baudenkmäler in Westpreußen”, „Mitteilungen des Coppernicus-Vereins für Wissenschaft und Kunst zu Thorn” 12, 1899, s. 33 — artykuł naukowy
- Księga pamiątkowa (Gedenkbuch) reformowanego zboru świętej Elżbiety w Gdańsku z lat 1796–1847, Ewangelickie Archiwum Centralne w Berlinie (EZA), sygn. 5292 (Archion 14720) — źródło archiwalne
- „Trau-Buch der St. Peter u. Pauli Gemeinde in Danzig vom Jahre 1642”, księga ślubów ze spisami duchownych, Ewangelickie Archiwum Centralne w Berlinie (EZA), sygn. 5458 (Archion 15719) — źródło archiwalne
- A. Klemp, „Protestanci w dobrach prywatnych w Prusach Królewskich od drugiej połowy XVII do drugiej połowy XVIII wieku”, Gdańsk 1994, s. 225 — monografia
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.