Cedry Wielkie — kościół ewangelicki (Groß Zünder)
Groß Zünder
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- gdański
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicko-augsburska
Z Wikipedii (PL)
Groß Zünder, dziś Cedry Wielkie, były jedną z zamożniejszych wsi południowych Żuław Gdańskich. Leżały w powiecie Niziny Gdańskiej, wydzielonym w 1887 roku z powiatu gdańskiego; do 1920 roku należały do prowincji Prusy Zachodnie, w latach 1920–1939 do Wolnego Miasta Gdańska, a w latach 1939–1945 do okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie. Według spisu z 1 grudnia 1885 roku mieszkało tu 987 osób, z czego 614 stanowili ewangelicy, 360 katolicy, a 13 Żydzi; rubryka innych chrześcijan, którą na Żuławach wypełniali zwykle mennonici, została pusta. Ewangelicy nie musieli nigdzie dojeżdżać — parafia była na miejscu i obejmowała także Cedry Małe, gdzie wśród 460 mieszkańców naliczono 403 ewangelików i 57 katolików. Słownik geograficzny odnotowuje o tutejszych ewangelikach krótko, że kościół luterski jest na miejscu. Dwa przywileje wsi, z 1350 i 1353 roku, przetrwały wpisane do potwierdzenia króla Zygmunta Augusta z 1552 roku. W pierwszym wielki mistrz Heinrich Tusemer zatwierdził mieszkańcom kupno dwudziestu łanów, w drugim Winrych von Kniprode nadał Klausowi Lubecke i mieszkańcom Zünder sześćdziesiąt jeden łanów, w tym cztery dla kościoła parafialnego, i ustalił należne duchownemu daniny. Według Heisego (1885, s. 147) z brzmienia dokumentów wynika, że osada istniała już dłużej, a kościół parafialny i parafia były tu już wcześniej. W 1465 roku, w czasie wojny trzynastoletniej, stali tu obozem żołnierze zakonni, a w wojnach szwedzkich wieś ucierpiała od nieustannych przemarszów. Gotycki…
Źródła zewnętrzne
- J. Heise, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Landkreises Danzig” (Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreussen, z. 2), Danzig 1885 — inwentarz zabytków
- Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, Kreis Danziger Niederung — źródło drukowane
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich — źródło drukowane
- E. Waschinski, „Das kirchliche Bildungswesen in Ermland, Westpreußen und Posen”, t. I, Breslau 1928 (Aneks I: wypisy z wizytacji pomorskich 1649–1781; Aneks II: ewangelickie szkolnictwo wiejskie terytorium gdańskiego) — źródło drukowane (wypisy archiwalne)
- „Germany, Prussia, West Prussia, Catholic and Lutheran Church Records — Inventory”, FamilySearch Wiki (inwentarz mikrofilmów i kopii cyfrowych) — inwentarz archiwalny
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preussen liegenden Werdern”, Königsberg 1723 — opis topograficzny
- J. Heise, „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreußen”, z. 2: „Der Landkreis Danzig”, Danzig 1885, s. 149 — źródło drukowane
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. I, hasło „Cędry wielkie” — źródło drukowane
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preußen liegenden Werdern”, Königsberg 1723, s. 187, 192, 200, 207 — źródło drukowane
- Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 66, pozycja 369 — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 27 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 1, s. 115, 224, 283; t. 2, s. 359, 375, 440; t. 3, s. 715, 1026; t. 4, s. 1060; t. 5, s. 1315; t. 6, s. 1615, 1634, 1742, 1746; t. 7, s. 1969, 2031 — źródło drukowane
- J. Korczak-Siedlecka, „Biblijny prorok wśród żuławskich barbarzyńców. Kreacja własnego »ja« pastorów w relacjach z parafianami. Luterańskie księgi kościelne jako samoświadectwa (XVII–XVIII wiek)”, „Zapiski Historyczne” LXXXIX, z. 4, 2024, s. 63–65, 67, 72, 76, 78 — artykuł naukowy
- Hermann Freytag, „Landgeistliche aus der Umgegend von Danzig vor der Reformation”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins” 58, 1918, s. 111–124 — artykuł naukowy
- E. Praetorius, »Evangelisches Danzig«, cz. 2, rękopis XVIII w. (Staatsbibliothek zu Berlin, Ms. boruss. fol. 268), k. 46r–48r — źródło archiwalne
- Księga różnych spisów parafii ewangelickiej w Cedrach Wielkich (Groß Zünder) z lat 1648–1716, z kroniką i rejestrem darów pastorów Tobiasza Colerusa i Johanna Monety, Ewangelickie Archiwum Centralne w Berlinie (EZA), sygn. 980/5723 (Archion 17228) — źródło archiwalne
- J. Heise, „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreußen”, t. I: „Pommerellen”, Danzig 1884–1887, s. 147, 148 — źródło drukowane
- L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 99–100 — wykaz duchownych
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.