Cedry Wielkie — kościół ewangelicki (Groß Zünder)

Z Wikipedii (PL)

Groß Zünder, dziś Cedry Wielkie, były jedną z zamożniejszych wsi południowych Żuław Gdańskich. Leżały w powiecie Niziny Gdańskiej, wydzielonym w 1887 roku z powiatu gdańskiego; do 1920 roku należały do prowincji Prusy Zachodnie, w latach 1920–1939 do Wolnego Miasta Gdańska, a w latach 1939–1945 do okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie. Zamożność wsi widać w liczbach spisu z 1 grudnia 1885 roku: mieszkało tu wtedy 987 osób, z czego 614 stanowili ewangelicy, 360 katolicy, a 13 Żydzi; rubryka innych chrześcijan, którą na Żuławach wypełniali zwykle mennonici, została pusta. Ewangelicy nie musieli nigdzie dojeżdżać — parafia była na miejscu i obejmowała także Cedry Małe, gdzie wśród 460 mieszkańców naliczono 403 ewangelików i 57 katolików. Słownik geograficzny zapisuje o tutejszych ewangelikach krótko: kościół luterski w miejscu. Gotycki kościół ceglany pochodzi z połowy XIV wieku, choć parafia istniała już w pierwszej połowie tego stulecia i została uposażona w 1353 roku przez Winrycha von Kniprode. W XV wieku rozbudowano świątynię do trzech naw z wieżą. Od 1454 roku pozostawała pod patronatem Rady Miasta Gdańska, a po Reformacji aż do 1945 roku była świątynią ewangelicką, luterańską i unijną. Dzwon z 1647 roku wywieziono w 1942 roku do Hamburga; wrócił w 2010 roku. Viktor Zirkwitz, który oglądał żuławskie kościoły przed wojną, uznał układ wsi za wzorcową owalnicę z nawsiem, kościół za szczególnie duży dzięki zamożności mieszkańców, a jego więźbę dachową za najlepszy przykład gda…