Kościerzyna — kościół ewangelicki (Berent)
Berent
- Rok powstania
- 1892
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- kościerski
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicko-unijna
Z Wikipedii (PL)
Dawny kościół ewangelicki — Lutherkirche — stoi w Kościerzynie (po niemiecku Berent), do 1920 roku stolicy powiatu w pruskiej rejencji gdańskiej. Kościół jest czynny. Do rejestru zabytków wpisano 6 października 2008 roku cały zespół kościoła ewangelickiego przy ulicy Świętojańskiej 10 pod numerem A-1801: świątynię z lat 1892–1894, cmentarz przykościelny i plebanię z 1887 roku. Kościerzyna pojawia się w źródłach po raz pierwszy w 1284 roku pod nazwą Costrina, a jako miasto wymieniono ją dopiero w 1437 roku — tak podaje inwentarz zabytków J. Heisego z 1884 roku. Heise zalicza też Kościerzynę do najstarszych parafii powiatu i dodaje, że o założeniu parafii i pierwszej budowie kościoła nic nie wiadomo. W 1284 roku Costrina otwiera listę wsi ziemi Pirsna, a 1 maja 1291 roku książę Mściwój II wystawił tu dokument. W czasach krzyżackich dworowi zakonnemu w Kościerzynie (Bernt) podlegała między innymi wieś Gostomie. Proboszcz z Kościerzyny zasiadał w 1398 roku w sądzie polubownym w Stężycy, a następny poświadczony jest w 1413 roku. W 1450 roku przedstawiciele miasta złożyli hołd wielkiemu mistrzowi w Sobowidzu, a 23 lutego 1454 roku miasto samo oddało się pod opiekę Gdańska. W 1634 roku z tutejszym probostwem połączono dekanat mirachowski. Zanim powstała parafia, ewangelikom z okolicy służyły dwa wiejskie domy modlitwy, a katolicki kler patrzył na nie nieufnie. Wizytacja archidiakona Szembeka z 1702 roku odnotowuje, że w katolickiej parafii kościerskiej są dwa „heretyckie” domy mod…
Źródła zewnętrzne
- — źródło online
- Uwe Kerntopf / H. Neumeyer — parafia ewang. Berent — genealogia/historia parafii
- Wikipedia — Kościół Zmartwychwstania Pańskiego w Kościerzynie — kwerenda webowa (parafie miejskie)
- Kościół Zmartwychwstania Pańskiego w Kościerzynie — Wikipedia — kwerenda workflow
- Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, Kreis Berent — źródło drukowane
- Gemeindelexikon für das Königreich Preußen, spis powszechny z 1 XII 1910, Provinz Westpreußen, Kreis Berent — źródło drukowane
- Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910) — źródło drukowane
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 456 — źródło drukowane
- E. Waschinski, „Das kirchliche Bildungswesen in Ermland, Westpreußen und Posen”, t. I, Breslau 1928 (Aneks I: wypisy z wizytacji pomorskich 1649–1781; Aneks II: ewangelickie szkolnictwo wiejskie terytorium gdańskiego) — źródło drukowane (wypisy archiwalne)
- E. Alabrudzińska, „Protestantyzm w Polsce w latach 1918–1939”, Toruń 2004 — monografia
- „Germany, Prussia, West Prussia, Catholic and Lutheran Church Records — Inventory”, FamilySearch Wiki (inwentarz mikrofilmów i kopii cyfrowych) — inwentarz archiwalny
- J. Heise, „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Kreise Carthaus, Berent und Neustadt” (Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreussen, z. 1), Danzig 1884 — inwentarz zabytków
- O. Hossfeld, „Stadt- und Landkirchen”, Berlin 1905 — monografia
- Th. Hirsch, „Geschichte des Karthauser Kreises bis zum Aufhören der Ordensherrschaft”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 6 (1882), s. 38, 48, 50, 105 — źródło drukowane
- H. Schuch, „Historische Nachrichten über die Landschaft um Berent und die Anfänge ihrer Germanisirung vornehmlich im 13. Jahrhundert”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 10 (1883), s. 106–108 — źródło drukowane
- H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 53, 112, 115–116 — źródło drukowane
- H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 185 — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 41 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 1, s. 163, 231; t. 2, s. 537, 598, 674; t. 3, s. 715, 776; t. 4, s. 1062, 1099; t. 6, s. 1566 — źródło drukowane
- Eitelfriedrich May, „Ein altes Kirchenbuch von Berent erzählt”, „Berenter Kreisbote” nr 6 (2004), s. 3–4 — źródło drukowane
- Eitelfriedrich May, „In memoriam Pfarrer Paul Harder aus Berent”, „Berenter Kreisbote” nr 13 (2010), s. 12 — źródło drukowane
- Eitelfriedrich May, „Persönlichkeiten der Stadt Berent” (przedruk z „Pommereller Landbote” 1927), „Berenter Kreisbote” nr 20 (2016), s. 5 — źródło drukowane
- „Staatsbürger-Zeitung” (Berlin), 26 listopada 1895 roku, s. 4 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- Księga kościelna parafii ewangelickiej w Kościerzynie (Berent) ze spisem pastorów z lat 1781–1891 („Sonstige Verzeichnisse”), Ewangelickie Archiwum Centralne w Berlinie (EZA), sygn. 980/5001 (Archion 13361) — źródło archiwalne
- „Amtliche Mitteilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1884, nr 1, s. 8 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
- Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz, XIV. HA, Rep. 184 (Landratsamt und Kreisausschuss des Kreises Berent), nr 155: „Übersicht über Baumaßnahmen an Kirchen, Pfarrgebäuden und Schulen im Zeitraum vom 1. Januar 1818 bis Ende Dezember 1827. Bewilligung von Mitteln aus königlichen Fonds”, skany 3–4 — źródło archiwalne
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.