Kościerzyna — kościół ewangelicki (Berent)

Z Wikipedii (PL)

Dawny kościół ewangelicki — Lutherkirche — stoi w Kościerzynie, przed 1945 rokiem noszącej nazwę Berent i będącej stolicą powiatu w rejencji gdańskiej. Ewangelicy stanowili w mieście liczną mniejszość. W 1865 roku na 4 004 mieszkańców było ich 1 305 — około jednej trzeciej — obok 2 268 katolików i 431 Żydów. Spis z 1 grudnia 1910 roku wykazał w Kościerzynie 6 474 mieszkańców; niemiecki był językiem ojczystym 2 903 z nich, a wśród tych 2 903 osób spisano 1 992 ewangelików i 736 katolików. Po polsku mówiło 3 096 osób. Neogotycką świątynię z nieotynkowanej czerwonej cegły, z wieżą wysokości około trzydziestu pięciu metrów, wzniesiono w latach 1892–1894 według projektu Juliusa von Hennicke i konsekrowano 18 kwietnia 1894 roku. 🟡 Budowę wiązano z jubileuszem lutrowym, choć czterechsetna rocznica urodzin Marcina Lutra wypadła w 1883 roku, dziewięć lat przed rozpoczęciem prac; powiązanie mogło dotyczyć zbiórki funduszy, nie samej budowy. 📌 Przed obecną świątynią stał tu inny kościół ewangelicki. Statystyka Agathona Harnocha, wydana w 1890 roku — dwa lata przed rozpoczęciem nowej budowy — notuje przy parafii Berent w diecezji Pr. Stargard–Berent kościół murowany, wzniesiony w 1821 roku, pod patronatem gminy, z trzema dzwonami, i 2 800 dusz; w skali roku odnotowano tam 103 chrzty, 20 ślubów, 1 300 komunikantów i 55 pogrzebów. Parafia była późna — fundacji Fryderyka II, około 1780 roku — a jej księgi metrykalne zaczynają się w 1781 roku. To ważne przy datowaniu tutejszego cmentarza …