Kończewice — dawny kościół ewangelicki (nieistniejący)
Kunzendorf
- Rok powstania
- 1783
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- malborski
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Kończewice — po niemiecku Kunzendorf — to wieś na Żuławach Malborskich, lokowana w dzień świętych Piotra i Pawła 1338 roku przez wielkiego mistrza Dietricha von Altenburg, który nadał ją niejakiemu Lamprechtowi; w XVI wieku była wsią królewską województwa malborskiego. Hermann Eckerdt (1868) wymienia Kończewice, po niemiecku Kunzendorf, wśród wsi, których przywileje lokacyjne z czasów krzyżackich wspominają proboszcza — dla Kończewic jest to przywilej z 1338 roku. Według Wiesława Długokęckiego parafię uposażono wówczas czterema łanami, a należała do niej zapewne od początku sąsiednia Stara Wisła. Do dziś stoi tu gotycki, trójnawowy kościół murowany pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny z drugiej połowy XIV wieku, z wieżą z XV stulecia, remontowany w 1742 i 1904 roku. Był i pozostał kościołem katolickim, a w rejestrze zabytków figuruje pod numerem A-283 z 27 marca 1962 roku. Bernhard Schmid odnotowuje, że w latach 1562 i 1564 plebanem w Kończewicach, po niemiecku Kunzendorf, był Andreas Thesmar, określony w rękopisie gdańskiej Biblioteki Miejskiej jako „divini verbi pastor”, i uważa go za prawdopodobnego zwolennika nauki luterańskiej. Zestawienie duchownych ewangelickich Prus Zachodnich pozwala uściślić początki parafii: wspólnota uformowała się tu pod koniec XVI wieku, ale własnego duchownego miała dopiero od 1638 roku — do tego czasu posługę sprawowali duchowni z sąsiednich parafii. Abraham Hartwich przypuszczał, że parafia wyrosła z potajemnego zboru w Mątow…
Źródła zewnętrzne
- westpreussen.de — kwerenda webowa
- zabytek.pl — serwis Narodowego Instytutu Dziedzictwa — kwerenda webowa
- Kwerenda własna atlasu — kwerenda własna
- Historia Kończewic — konczewice.pl [kopia archiwalna 2019-08-20] — audyt workflow
- Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, Kreis Marienburg — źródło drukowane
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 429 — źródło drukowane
- ks. W. Zawadzki, „Archiwum Ewangelickiej Superintendentury i Parafii Malborskiej. Próba analizy wstępnej”, „Studia Elbląskie” 2 (2000), s. 61–96 (wykaz parafii za: E. Dormann, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Danzig 1862, s. 77 nn.) — artykuł naukowy
- B. Szady, „Geografia struktur religijnych i wyznaniowych w Koronie w II połowie XVIII w.”, Lublin 2010 — monografia (atlas wyznań)
- L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 186 — wykaz duchownych (druk 1834)
- M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908 — wykaz ksiąg metrykalnych
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preussen liegenden Werdern”, Königsberg 1723 — opis topograficzny
- H. Eckerdt, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Marienburg 1868 — monografia
- B. Schmid, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Marienburg”, Danzig 1919, s. 100, 102, 103, 104 — źródło drukowane
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. IV, hasło „Kończewice” — źródło drukowane
- H. Eckerdt, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Marienburg 1868, s. 51 — źródło drukowane
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preußen liegenden Werdern”, Königsberg 1723, s. 170, 171, 241, 242 — źródło drukowane
- Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 149, pozycja 60 — źródło drukowane
- Program Opieki nad Zabytkami Powiatu Malborskiego na lata 2024–2027, uchwała nr V/44/2024 z 18 września 2024 roku, „Dziennik Urzędowy Województwa Pomorskiego” 2024, poz. 4077, s. 64 — program opieki nad zabytkami
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 35 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 2, s. 409, 443, 671; t. 4, s. 1048, 1059, 1107, 1140; t. 5, s. 1386, 1527; t. 6, s. 1599, 1632, 1657; t. 7, s. 1991 — źródło drukowane
- J. Wiśniewski, „Protestanci, menonici i Żydzi w diecezji pomezańskiej (XVII–XVIII w.) w protokołach wizytacyjnych parafii”, „Studia Elbląskie” 18, 2017, s. 45–46, 51 — artykuł naukowy
- W. Długokęcki, „Najstarsza organizacja parafialna na Żuławach Wielkich (do połowy XV w.)”, „Studia Elbląskie” 20, 2019, s. 22 — artykuł naukowy
- Księga metrykalna parafii ewangelickiej w Kończewicach (Kunzendorf) prowadzona od 1783 roku, wybór kart: karta tytułowa, spis treści i „Memorabilien” z lat 1782–1832, Ewangelickie Archiwum Centralne w Berlinie (EZA), sygn. 980/6641 (Archion 226762) — źródło archiwalne
- P. Birecki, „Prusy Królewskie i Książęce. Dwa światy sztuki luterańskiej”, „Studia Elbląskie” XXII (2021), s. 36 — artykuł naukowy
- Lista duchownych z 1873 roku („Nachweisung aller evangelischen Kirchen und Geistlichen in der Provinz Preußen. Im Juli 1873”), dodatek do „Amtliche Mittheilungen” konsystorza w Królewcu, według przepisu w serwisie ahnen-spuren.de, s. 15 — źródło drukowane
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.