Czas Wielkanocy · tydzień 7 · kolor: bial
2023-04-07 · Wielki Piątek · ✝ Wielki Piatek - Dzien Ukrzyzowania Pana Jezusa

Krzyż zwycięstwa — hymn o Pierworodnym (Wielki Piątek)

Perykopa: List św. Pawła do Kolosan 1,13-20

*On nas wyrwał z mocy ciemności i przeniósł do Królestwa Syna swego umiłowanego, w którym mamy odkupienie, odpuszczenie grzechów.* (Kol 1,13-14)

Tekst kazalny

List św. Pawła do Kolosan 1,13-20

Biblia Warszawska

**13** który nas wyrwał z mocy ciemności i przeniósł do Królestwa Syna swego umiłowanego, **14** w którym mamy odkupienie, odpuszczenie grzechów. **15** On jest obrazem Boga niewidzialnego, pierworodnym wszelkiego stworzenia, **16** ponieważ w nim zostało stworzone wszystko, co jest na niebie i na ziemi, rzeczy widzialne i niewidzialne, czy to trony, czy panowania, czy nadziemskie władze, czy zwierzchności; wszystko przez niego i dla niego zostało stworzone. **17** On też jest przed wszystkimi rzeczami i wszystko na nim jest ugruntowane, **18** On także jest Głową Ciała, Kościoła; On jest początkiem, pierworodnym z umarłych, aby we wszystkim był pierwszy, **19** ponieważ upodobał sobie Bóg, żeby w nim zamieszkała cała pełnia boskości **20** i żeby przez niego wszystko, co jest na ziemi i na niebie, pojednało się z nim dzięki przywróceniu pokoju przez krew krzyża jego.

Główne myśli
  • Wielki Piątek jest dla ewangelickiej pobożności dniem tożsamościowym — najważniejszym dniem roku liturgicznego. To dzień śmierci Pana, a zarazem Jego zwycięstwa nad śmiercią i złem.
  • Wystrój kościoła — krzyż zasłonięty woalem, czarne świece, brak bicia dzwonów — podkreśla żałobny, medytacyjny charakter nabożeństwa.
  • Medytujemy coś, co z ludzkiego punktu widzenia jest niepojęte: Ten, który stworzył świat i dał wszelkiemu stworzeniu życie, umiera skazany ludzkim wyrokiem. Ale krzyż to nie przegrana — to zwycięstwo, o którym prorokował Izajasz.
  • Tekst Wielkiego Piątku nie mówi o śmierci ani cierpieniu, lecz o wyniesieniu Jezusa Chrystusa — to hymn apostoła Pawła na cześć Ukrzyżowanego i Zmartwychwstałego.
  • Paweł rysuje podział na dwa królestwa: Królestwo Chrystusa (porządek, w którym On panuje) i Królestwo Ciemności (świat grzechu, zdrady, obłudy, morderstwa). Świat naszej codzienności jest blisko Królestwa Ciemności.
  • Chrystus uwalnia nas spod władzy ciemności — u Niego jest odkupienie i odpuszczenie grzechów, udział w światłości świętych i wejście do Królestwa umiłowanego Syna.
  • Jezus z Nazaretu, biczowany i obrażany, dźwigający krzyż, jest obrazem Boga Niewidzialnego — bo Ojciec i Syn są tej samej natury. W Nim widzimy oblicze Stwórcy świata.
  • Chrystus jest ponad wszelkim stworzeniem nie tylko z racji swej boskości, ale przede wszystkim dzięki swemu dziełu. W Nim wszystko zostało stworzone i dla Niego istnieje.
  • Historia ma sens, cel i kierunek. Paweł przekonuje, że ludzkość zmierza ku zjednoczeniu z Chrystusem — im bliżej Niego, tym bliżej pełni człowieka doskonałego. Możliwy jest postęp w dziejach.
  • Kulminacja ludzkich dziejów dokonuje się dziś — w Wielki Piątek, dniu śmierci Jezusa i dniu Jego prawdziwego zwycięstwa.
  • Kościół to nie stowarzyszenie, fundacja czy krąg wzajemnej adoracji — to ciało Chrystusowe, którego On jest Głową. Sensem działania Kościoła jest poddanie się Jego panowaniu.
  • Mistyczna więź pomiędzy Chrystusem a chrześcijanami dokonuje się w Kościele — szczególnie przy Stole Pańskim, gdzie łączymy się z Jego śmiercią i zmartwychwstaniem przyjmując chleb i wino.
  • Bóg stał się jednym z nas, by nas uczynić innymi — by wyrwać nas z Królestwa Ciemności i wprowadzić do Królestwa umiłowanego Syna.
  • Przesłanie Wielkiego Piątku jest wbrew pozorom bardzo trudne dla współczesnego człowieka, który chce być samowystarczalny i wierzy w postęp techniczny zamiast w wewnętrzne doskonalenie się.
  • Wielki Piątek to wieść dla współczesnego człowieka: jest grzeszny, niedoskonały i potrzebuje Boga. Jezus przybity do krzyża jest prawdziwie Bogiem z nami i naszym Wybawicielem.
Streszczenie

O czym mówił pastor

Przeżywamy dzień Wielkiego Piątku — ten szczególny dzień w naszej ewangelickiej pobożności, dzień, który wskazujemy jako nasz tożsamościowy wyróżnik. To właśnie tego dnia nawet ci, którzy stosunkowo luźno związani są z Kościołem, czują potrzebę, by być razem, by się złączyć na wspólnym śpiewie, modlitwie i przystąpić do sakramentu ołtarza. By podejść pod krzyż, na to symboliczne wzgórze Golgoty, na którym wisi nasz Zbawiciel. By zobaczyć z bliska krzyż, który tego dnia zakryty jest woalem — co podkreśla nasze przeżywanie żałoby, ciszy i szczególnej medytacji.

Medytujemy bowiem coś, co z ludzkiego punktu widzenia jest nie do pojęcia. Ten, który stworzył świat, który dał nam życie, który stworzył wszelkie stworzenie i dał mu możliwość życia — On umiera skazany ludzkim wyrokiem. Ale ten krzyż to nie przegrana, to zwycięstwo. O tym prorokował Izajasz, mówiąc o wielkim wyniesieniu tego sługi Pana, który za nas umiera właśnie dziś na krzyżu. I na ten dzień Wielkiego Piątku mamy tekst, który nie mówi ani o śmierci, ani o cierpieniu, ale o wyniesieniu Jezusa Chrystusa. To hymn apostoła Pawła na cześć Ukrzyżowanego i Zmartwychwstałego.

Na początku tego tekstu Apostoł Narodów rysuje podział na dwie strefy. Dawnym językiem mówiąc — dwa królestwa, dwa zupełnie odrębne porządki. Jeden to Królestwo Chrystusa — ten porządek, w którym On panuje i żyją ci, którzy są Chrystusowi. Obok Niego apostoł z Tarsu mówi nam o Królestwie Ciemności, o władzach ciemności tego świata. O tym świecie, gdzie nie ma światła, a jest ciemność, grzech, zdrada, obłuda, morderstwo i wszelkie postawy, które różnią się od postawy Chrystusowej. Świat, w którym żyjemy, świat, który jest naszym udziałem na co dzień — to nie jest Królestwo Chrystusa, w którym mamy odkupienie i uwolnienie od grzechów. Ale ciągłe zmaganie się z przeciwnościami, z trudami, tak blisko jest do Królestwa Ciemności.

Paweł mówi nam więc o działaniu Chrystusa — to On nas uwalnia spod władzy ciemności. U Niego jest odkupienie, odpuszczenie grzechów. Apostoł mówi o udziale świętych w światłości i wejściu do Królestwa umiłowanego Syna. Pisze wspaniały hymn na cześć Zwycięzcy, Tego, który śmierć pokonał, którego nazywa Pierworodnym z całego stworzenia. I idzie dalej, w kierunku tego wielkiego paradoksu Wielkiego Piątku, mówiąc, że Jezus z Nazaretu jest obrazem Boga Niewidzialnego. Że Ten, który kroczył po ziemi, po Galilei, idąc w kierunku Jerozolimy, który został ubiczowany, tak bardzo obrażany, który dźwigał na swych plecach krzyż — On jest obrazem Boga Niewidzialnego. To właśnie w Nim widzimy oblicze Stwórcy świata, bo Ojciec i Syn tej samej są natury.

Chrystus jest więc ponad wszelkim stworzeniem — nie tylko z racji tego, co głosiliśmy tak wyraźnie w wyznaniu wiary, ale dzięki przede wszystkim swemu dziełu. W Nim wszystko zostało stworzone — wszystko, co jest widzialne i niewidzialne, w Nim ma istnienie. Ale wszystko zostało stworzone również dla Niego. Przez naturę, przez świat i przez historię Chrystus ukazuje swoją chwałę. W sposób szczególny ukazuje swą moc właśnie w historii. W tym pięknym hymnie apostoł chce nas przekonać, że historia ma swój sens, swój cel i kierunek. Pismo Święte Starego Testamentu ukazuje nam drogę Boga z człowiekiem — kierunek działania, Bożą ekonomię zbawienia. A Paweł mówi, że nam historia zmierza ku ludzkości, która jednoczy się z Chrystusem. Im bliżej jesteśmy Chrystusa, tym bliżej jesteśmy pełni człowieka doskonałego. Tak — możliwy jest postęp w dziejach. Nie musimy mówić, że historia to nieustanny regres, to pogrążanie się w Królestwie Ciemności.

Tym punktem kulminacyjnym ludzkich dziejów jest właśnie dzień dzisiejszy, Wielki Piątek. Dzień śmierci Jezusa, a zarazem dzień Jego prawdziwego zwycięstwa. On daje siebie samego dla nas. Jest Mesjaszem, Pomazańcem. Nie czyni tego dla siebie, dla swej chwały, ale właśnie dla każdego z nas, dla każdego człowieka.

Paweł idzie dalej. Mówi nam o postaci Zbawiciela i o Jego działaniu zbawczym. Chrystus jest Głową ciała, czyli Kościoła. Kościół to więc nie ludzka sprawa. To nie stowarzyszenie, fundacja czy krąg wzajemnej adoracji. Kościół to przede wszystkim ciało Chrystusowe, którego On jest Głową. I sensem działania Kościoła jest poddanie się Jego panowaniu, Jego zbawczej działalności, w której otrzymujemy wyzwolenie, odkupienie, życiową jedność między głową a członkami tego ciała, którego my jesteśmy częścią. Ta mistyczna więź pomiędzy Chrystusem i chrześcijanami dzieje się właśnie w Kościele — w sposób widzialny i niewidzialny w społeczności, gdy przystępujemy do Stołu Pańskiego. Wtedy otrzymujemy te wspaniałe dary Chrystusa, który za nas się ofiarowuje. To właśnie przeżywamy, gdy otrzymujemy Jego ciało i Jego krew, chleb i wino. Łączymy się z Jego śmiercią i z Jego zmartwychwstaniem, bo Paweł nazywa Go Pierworodnym spośród umarłych. To właśnie On jest Tym, który nam otwiera bramy życia wiecznego — uwalnia nas od śmierci, zła i przekleństwa.

Bóg stał się po to jednym z nas, stał się człowiekiem, narodził się w Betlejem, by nas uczynić innymi. By nas uratować, czyli zbawić. By nas wyrwać z mocy tego Królestwa, o którym mówiliśmy na początku — z Królestwa Ciemności — i wprowadzić nas do Królestwa umiłowanego Syna, Tego, który dzisiaj już jest Głową Kościoła, do którego przynależymy. To jest właśnie odkupienie, to jest przesłanie Wielkiego Piątku.

Bardzo trudne, wbrew pozorom, do przyjęcia. Bardzo trudne do przyjęcia przez współczesnego człowieka, który za wszelką cenę chce być samowystarczalny. Który mówi, że postęp oparty jest nie na wewnętrznym doskonaleniu się, ale na postępie technicznym i cywilizacyjnym. Człowieka, który myśli, że gdy ma coraz lepsze urządzenia, będzie coraz lepszy. Który wierzy w siebie i tylko w siebie, i nie rozpoznaje, jak bardzo potrzeba mu Boga, jak bardzo potrzeba mu wypłynięcia na głębię i przyjęcia tego Bożego daru.

Wielki Piątek to właśnie wieść dla współczesnego człowieka, że jest grzeszny, niedoskonały i potrzebuje Boga. Boga, który za niego się ofiarowuje, by ten człowiek stał się inny, by się przemienił, odmienił i żył w prawdziwej więzi z Bogiem. Ten Jezus, przybity do krzyża, jest prawdziwie Bogiem z nami. On jest naszym Wybawicielem. Amen.

Tematy luterańskie w tym kazaniu

Czego uczy nas to kazanie

Hasła teologiczne najbliżej tematycznie tego kazania (semantyczne podobieństwo).

Archiwum Otwórz pełny zapis nabożeństwa — pełna transkrypcja (czytania, modlitwy, kazanie pastora)

# ✝ Wielki Piątek - Dzień Ukrzyżowania Pana Jezusa # Zrodlo: https://youtu.be/1fgYHuo5Bis # Data nabozenstwa: 2023-04-07

Muzyka Wszystkie prawa zastrzeżone. Muzyka Muzyka Wszystkie prawa zastrzeżone. Muzyka Albowiem tak Bóg umiłował świat, że Syna swego jednorodzonego dał, aby każdy, kto weń wierzy nie zginął, ale miał żywot wieczny. Tym słowem z Ewangelii św. Jana witam was drodzy wszystkich bardzo serdecznie na nabożeństwie wielkopiątkowym. W dzień pamiątki śmierci Pana Jezusa. Dla naszej ewangelickiej tożsamości to dzień szczególny, jak mówimy, najważniejszy dzień w roku liturgicznym. Dzień śmierci naszego Pana, a zarazem Jego dzień zwycięstwa nad śmiercią i złem.

Nasze wielkopiątkowe nabożeństwo ma szczególny charakter. Widzimy to po wystroju kościoła, gdzie krzyż zasłonięty jest woalem, a świece są w czarnym, żałobnym kolorze. Tego dnia nie wzywały nas dzwone na nabożeństwo, lecz w ciszy siedzieliśmy w kościele czekając na spotkanie ze Słowem. W dzisiejszym nabożeństwie po kazaniu będziemy śpiewać drugą część introitu, czyli improperia. W naszym nabożeństwie towarzyszy nam będzie chór Gloria Dei, który wykona dzisiaj dla nas trzy pieśni, a także w ramach czytania Ewangelii.

słuchamy się w historię męki pańskiej w siedem słów Jezusa, zestawionych z wszystkich Ewangelii stowarzyszeniem chóru. Poprosimy teraz chór o wykonanie pierwszej pieśni. Patrz jak zwolna kompozytora Jana Gawlasa. Chór Gloria Dei dyryguje Stanisław Łaziak. A potem będziemy śpiewać pieśń numer 126, Błogosławionego Nabożeństwa. Zabarujmy. Acz jak zwolna w mękach kona, Na Golgocie zbawca Twój, Postać Jego krwią zbroczona toczy ciężki śmiercią bój na ofiarę przeznaczonych, aby zbawić wszystkich nas. Przed śmierć Jego, Ty zbawiony, jeśli przyjmiesz łaskę w czas.

Muzyka Jezu, i my, że my szan przymili, i Jezu, tego, co we szan przymili, Na żyć śpiącach, Świętą we Ciaru Na obrachców niszę, Chwają przywestem Miją się w pobliżę, Ty są przychami Rządziowa badają, do wszystkich wierszają Wzbóźnych kachowań, wszystkich jest przyczyną Także bybory podęb tego milą, Dato, o Jezu, mękwi ci sprawiłem, Pojaźnie szyby, Jakieś rodziny, Pozwierciedź skądziny, A z twarz za obcy Idzie nas pracę, Znana mię Za niewiele slugi sam płaci lubi. Rady Święty w ziemiu biera, Żyjice serca, po uśmienką bieram, Cześć się zawinił, uciekając Ciebie, zamiast ubiegłym.

Muzyka Oto Baranek Boże, który gładzi krzech świata Boże mój, Boże mój, czemuś mnie opuści? Czemuś tak daleki od wymawienia mego? Nie oddalaj się, Panie. Mocy moja, pospiesz mi. Zdjęcia i montaż Panie, zmiłuj się, Chryste, Enejsa. Chryste, zmiłuj się, Kyrie meissa, Panie, zmiłuj się. Zgładź, o Panie Boże, wszystkie grzechy oraz nieprawości nasze. Na rankomorze niebitym, na krzyżabniu umęczonym, Ty byłeś zawsze cierpliwy, O lud im wszakże zgarcony, Bez Ciebie nic bawienia, I łaski odpuszczenia Olituj się O Jezu, Jezu Połączmy się teraz we wspólnej modlitwie Módlmy się Panie Jezu Chryste, przychodzimy pod Twój krzyż, tacy jacy jesteśmy, zagubieni i opuszczeni, poddani złu i śmierci.

Nie chcąc być zależnymi od Ciebie, dajemy się zniewolić. Dziękujemy Ci, że Twój krzyż jest znakiem nadziei, prawnej miłości, od której nic nas nie może oddzielić. Daj nam siłę do opamiętania się i trwania w Twojej miłości. który z Ojcem i Duchem Świętym żyjesz i królujesz na wieki wieków. Amen. Amen. Pan niech będzie z wami. I w obiektach. Amen. Słuchajmy się teraz, drodzy, czytanie Starego Testamentu. Księdze Proka Izajasza w rozdziale 52 i w 53 odnajdujemy takie proroctwo. Oto mój sługa odniesie zwycięstwo.

Wyrośnie wysoko, będzie wyniesiony i bardzo wywyższony. Wielu przeraziło się z jego powodu, tak zniekształcony, daleki od ludzkiego był jego wygląd, jego postać niepodobna do człowieka. On zadziwi liczne narody, królowie zamkną przed Nim usta, bo ujrzą coś, czego im nigdy nie opowiadano i zrozumieją coś, czego nie słyszyli. Kto uwierzył temu, co usłyszeliśmy? Na kim się objawiło ramię Pana? On wyrósł przed Nim jak młody pęd, jak korzeń z wyschniętej ziemi. Nie miał postawy ani dostojeństwa, abyśmy chcieli na niego patrzeć, ani wyglądu, by się nam podobał.

Był wzgardzony i odrzucony przez ludzi, pełen boleści, doświadczony cierpieniem, Podobny do tego, przed kim twarz się zakrywa, wzgardzony mieliśmy go za nic. On jednak wziął nasze cierpienia i dźwigał nasze woleści, a my uznaliśmy go za dotkniętego karą, chłostanego przez Boga i poniżonego. Lecz On został przebity za nasze grzechy, zmiażdżony za nasze winy. Dla naszego dobra przyjął chłostę, dzięki Jego ranom doznaliśmy uzdrowienia. Pobłądziliśmy wszyscy jak owce. Każdy skierował się na własną drogę, a Pan go obarczył winą nas wszystkich.

Dręczono go, lecz był pokorny i ust nie otworzył. Jak baranek na rzeź prowadzony, jak owca milcząca wobec strzygących ją, tak on ust nie otworzył. Po uwięzieniu i wyroku został zabrany. Kto jednak zastanowi się nad jego pokoleniem, skoro został wyrwany z krainy żyjących i pobity za nieprawości mojego ludu? Wyznaczono mu grób z przestępcami i z bogaczem był równy w swojej śmierci. Choć nie używał przemocy i w jego ustach nie było oszustwa. Pan jednak chciał go zmiażdżyć cierpieniem. Jeśli odda swe życie na ofiarę zadośćuczynienia, to ujrzy potomstwo, wydłuży swoje dni i przez niego spełni się wola Pana.

Po udrękach swojego życia ujrzy światłość i nasyci się jej poznaniem. Mój prawy sługa usprawiedliwi wielu. On sam będzie dźwigał ich winy. Dlatego dam mu udział pośród wielkich i z potężnymi podzieli zdobyć za to, że na śmierć wydał swoje życie i został zaliczony do występnych. Tymczasem dźwigał On grzechy wielu i orędował za przestępcami. Tyle słów Starego Testamentu. Błogosławieni, którzy słuchają i strzegą Bożego Słowa. Amen. Czytanie historii męki pańskiej siedem słów Jezusa według przekazu czterech Ewangelii.

A gdy go prowadzili, zatrzymali jakiego Szymona Cyrenejczyka, który szedł z pola i włożyli na niego krzyż, aby go niósł za Jezusem. A szła za Nim liczna rzesza ludu i niewiast, które biadały i płakały nad Nim. Jezus, zaś wróciwszy się do nich, rzekł, Córki Jerozolimskie, nie płaczcie nade Mną, lecz płaczcie nad sobą i nad dziećmi swoimi. Bo oto idą dni, kiedy mówić będą błogosławione niepłodne i łona, które nie rodziły i piersi, które nie karmiły. Wtedy zaczną mówić do gór padnijcie na nas, a do pagórków przykryjcie nas.

Dzień. gdyż jeśli się to na zielonym drzewie dzieje, co będzie na suchym? A prowadzono także dwóch innych złoczyńców, by ich razem z nim zgładzić. A gdy przyszli na miejsce zwane trupią czaszką, ukrzyżowali go tam, także i złoczyńców, jednego po prawicy, a drugiego po lewicy. A Jezus rzekł. Muzyka Ojcze, odpuszcz mi, bo nie wiedzą, co czynią, bo nie wiedzą, co czynią. Zatrzymał A przy dzieleniu się jego szatami rzucali losy, a lud stał i przyglądał się Przełożeni zaś naśmiewali się mówiąc, innych ratował, niechże ratuje samego siebie, jeżeli jest Chrystusem Bożym, tym wybranym.

Szydzili z niego także i żołnierze, podchodząc doń i podając mu ocet. I mówiąc, jeżeli ty jesteś królem żydowskim, ratuj samego siebie. Był też i napis nad nim, ten jest królem żydowskim. Wtedy jeden z zawieszonych złoczyńców urągał mu mówiąc, Czy nie ty jesteś Chrystusem? Ratuj siebie i nas. Drugi natomiast, odezwawszy się, zgromił tamtego tymi słowy. Czy ty się Boga nie boisz? Choć taki sam wyrok ciąży na tobie, na nas co prawda sprawiedliwie. gdyż słuszną ponosimy karen za to, co uczyniliśmy. Ten zaś nic złego nie uczynił.

I rzekł: "Jezu, wspomnij na mnie, gdy wejdziesz do królestwa swego". I rzekł mu: "Jezu, wspomnij na mnie, gdy wejdziesz do królestwa swego". Za pranę powiadam Tobie, Dziś ze mną będziesz w raju, ze mną w raju. A stały pod krzyżem Jezusa matka Jego i siostra matki Jego, Maria żona Kleofasa i Maria Magdalena. A gdy Jezus ujrzał matkę i ucznia, którego miłował, stojącego przy niej, rzekł do matki – Niebiasto, oto Syn Twój! Potem rzekł do ucznia: Oto Matka Twoja, oto Matka Twoja. I od owej godziny wziął ją ów uczeń do siebie.

Potem Jezus, wiedząc, że się już wszystko wykonało, aby się wypełniło Pismo, powiedział. A stało tam naczynie pełne octu. Włożywszy więc na prędki zobu gąbkę nasiąkniętą octem, podali mu do ust. A gdy Jezus skosztował octu, rzekł – Spełniło się, spełniło się, spełniło się. A od szóstej godziny do godziny dziewiątej ciemność zaległa całą ziemią. Około dziewiątej godziny zawołał Jezus donośnym głosem Eli, Eli, lama sabachthani, co znaczy... Boże mój, Boże mój, czemuś śnieg opuścił? Czemuś śnieg opuścił? Gdy zaćmiło się słońce i rozdarła się zasłona świątyni na dwoje, Jezus, zawoławszy wielkim głosem, rzekł Ojcze, w ręce Twoje polecam ducha wejrów, Ducha wielko.

I powiedziawszy to skonał. Wyznajmy naszą wiarę w Trójjedynego Boga. Wierzę w Boga Ojca Wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi, i w Jezusa Chrystusa, Syna Jego jedynego, Pana naszego, który się począł z Ducha Świętego. Narodził się z Marii Panny, umęczon pod Poncjuszem Piłatem, ukrzyżowan, umarł i pogrzebiał. Wstąpił do piekieł, trzeciego dnia zmartwychwstał, wstąpił na niebiosa, siedzi po prawicy Boga Ojca Wszechmogącego, skąd przyjdzie sądzić żywych i umarłych. Wierzę w Ducha Świętego, święty Kościół powszechny, społeczność świętych, grzechów odpuszczenie, ciała zmartwychwstanie i żywot wieczny.

Amen. Amen, Amen, Amen. Usiądźcie drodzy. Chór Gloria Dei wykona teraz utwór Karla Jenkinsa "Healing Light", a następnie będziemy śpiewać pieśń 142 "O głowo, coś zranione". *Łzki* Lej, lej, lej, alaj, lej, lej, alaj. Leile ale akalei Leap peace of the running way to you, Leap peace of the flowing air to you, Leap peace of the quiet air to you. Amen. A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-E-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A-A # Leile ale o talei # Dziadki śpiewa, dziadki śpiewa, dziadki niekroj, dziadko śpiewa, dziadka śpiewa, dziadka śpiewa, dziadka śpiewa.

Amen. Amen. Amen. Amen. Amen. Amen. Muzyka Muzyka i czelej pobieńczona z oczyncy ciebie dą od obu cudze szalą o wascie Bożej śpi Lecz w krasie im ciała, Pośrodzio kłopatwi, To Chłonę pierdlendrice że chory śpiewy kłon, za śpiewy kłon, w nocie końce wychłon, Po sprawie brzydnych oczu Na drzewskich zówych nas Co razi w skoczny ślące Załamać się i znać O Panie, co życzę, o wszystko zdijemy, moja pałza mię, Zoszną siłkę ze swej, Są szalę u mnie wielki, Naębą Bożykę. Najsławcą i odsierne, wylasne przez kąkę, jak przyjdzieł znałcą.

a swe dziur przynij mnie, bądź mnie, mierzem w ławce, że obry nie bie, Jezusa chłosi wiatrę, nie wziąc swój dycząsą, bym działu prawnej chwały poczuć żabę na twój. Muzyka Zangyponijmy na węzpie, w niebie do kogoś wersie, kisław i chłopczyzna, Odech wiosen, odech wiosen. Lepiej wiosen, ale. Aieś, wiosen, ale. ZANG EN MUZIEK Pani Pani Pani, Cię zbawę, Właś w Pani, Mój szelki w Jące. Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, zmiłuj się nad nami. Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, zmiłuj się nad nami.

W baranku Boży, który gładzisz grzechy świata, daj nam pokój. Amen. Dzisiejsze święto chcemy się w sposób szczególny wsłuchać w Boże Słowo, które zapisane jest w liście św. Pawła do Kolosan w rozdziale pierwszym, wiersze od 13 do 20. Wiersze od 13 do 20. On nas wybawił z mocy ciemności i przeniósł do królestwa swego umiłowanego Syna, w którym mamy odkupienie, uwolnienie od grzechów. On jest obrazem Boga niewidzialnego, pierworodnym wszelkiego stworzenia. W Nim bowiem zostało stworzone wszystko w niebiosach i na ziemi.

Rzeczy widzialne i niewidzialne. Czy to trony, czy panowania, czy zwierzchności, czy władze. Wszystko przez Niego i dla Niego zostało stworzone. On też jest przed wszystkim i wszystko istnieje dzięki Niemu. On jest głową ciała Kościoła. On jest początkiem, pierworodnym spośród umarłych, aby we wszystkim mieć pierwszeństwo. Bóg bowiem postanowił, aby w Nim zamieszkała cała pełnia i aby przez Niego pojednać wszystko z sobą, czy to na ziemi, czy w niebiosach, czyniąc spokój przez krew Jego krzyża. Ukrzyżowany nasz Panie i Zbawicielu, przechodzimy teraz pod krzyż, by razem tam stanąć i wsłuchać się w to, co Ty masz nam do powiedzenia przez słowa swego apostoła.

Prosimy, byś pobłogosławił to słowo w naszych sercach. Amen. Drogi Wielkopiątkowy zboże, drogie siostry i bracia zgromadzeni w Kościele Zbawiciela, jak też ci, którzy łączycie się z nami w modlitwie, wierze i w słuchaniu Bożego Słowa poprzez internetową transmisję. Przeżywamy dzień Wielkiego Piątku, ten szczególny dzień w naszej ewangelickiej pobożności, dzień, który wskazujemy jako nasz tożsamościowy wyróżnik. że to właśnie tego dnia nawet ci, którzy stosunkowo luźno związani są z Kościołem, czują taką potrzebę, by być razem, by się złączyć na wspólnym śpiewie, modlitwie i przystąpić do sakramentu ołtarza.

By podejść pod krzyż, by podejść na to symboliczne wzgórze Golgoty, na którym wisi nas Zbawiciel. Zobaczyć z bliska tego dnia krzyż, który zakryty jest woalem. Co podkreśla przeżywanie nasze tego dnia żałoby, ciszy i szczególnej medytacji. Medytujemy bowiem coś, co z ludzkiego punktu widzenia jest nie do pojęcia. że ten, który stworzył świat, który dał nam życie, który stworzył wszelkie stworzenie i dał mu możliwość życia, on umiera skazany ludzkim wyrokiem. Ale ten krzyż to nieprzegrana, to zwycięstwo.

O tym prorokował Izajasz mówiąc o wielkim wyniesieniu tego sługi Pana, który za nas umiera właśnie dziś na krzyżu. I na ten dzień Wielkiego Piątku mamy tekst, który nie mówi ani o śmierci, ani o cierpieniu, ale o wyniesieniu Jezusa Chrystusa. To hymn apostoła Pawła na cześć ukrzyżowanego i zmartwychwstałego. Na początku naszego dzisiejszego tekstu Apostoł Narodów rysuje podział na dwie strefy. Dawnym językiem mówiąc dwa królestwa, dwa zupełnie odrębne porządki. Jeden to Królestwo Chrystusa. To ten porządek, w którym On panuje, a żyją ci, którzy są Chrystusowi.

Obok Niego apostoł z Tarsu mówi nam o Królestwie Ciemności, o władzach ciemności Ciebie. O tym świecie, gdzie nie ma światła, a jest ciemność, grzech, zdrada, obłuda, morderstwo i wszelkie te postawy, które różnią się od postawy Chrystusowej. Świat, w którym żyjemy, świat, który jest naszym udziałem na co dzień, to nie jest Królestwo Chrystusa, w którym mamy odkupienie, uwolnienie od grzechów. Ale ciągłe zmaganie się z przeciwnościami, z trudami tak blisko jest do Królestwa Ciemności. Paweł mówi więc nam o jego działaniu, że to on nas uwalnia spod władzy ciemności.

U Niego jest odkupienie, odpuszczenie grzechów. I dalej mówi nam apostoł o udziale świętych w światłości i wejściu do królestwa umiłowanego Syna. I Paweł pisze wspaniały hymn na cześć zwycięzcy, tego, który śmierć pokonał, którego nazywa pierworodnym z całego stworzenia. I idzie dalej, w kierunku tego wielkiego paradoksu Wielkiego Piątku, mówiąc, że Jezus z Nazaretu jest obrazem Boga Niewidzialnego. Że On, Ten, który kroczył po ziemi, po Galilei, idąc w kierunku Jerozolimy, że Ten, który został ubiczowany, Był tak bardzo obrażany, który dźwigał na swych plecach krzyż.

On jest obrazem Boga niewidzialnego. To właśnie w Nim widzimy oblicze Stwórcy świata. Bo Ojciec i Syn tej samej są natury. Chrystus jest więc ponad wszelkim stworzeniem. Nie tylko z racji tego, co głosiliśmy tak wyraźnie w wyznaniu wiary. Ale dzięki przede wszystkim swemu dziełu. W Nim wszystko zostało stworzone. Wszystko, co jest widzialne i niewidzialne, w Nim ma istnienie. Ale to zostało, jak pogłębia nas refleksja apostoł Paweł, również dla Niego. Przez naturę, przez świat i przez historię Chrystus ukazuje swoją chwałę.

W sposób szczególny ukazuje swą moc właśnie w historii. W tym pięknym hymni apostoł chce nas przekonać, że historia ma swój sens, swój cel i kierunek. Pismo Święte Starego Testamentu ukazuje nam drogę Boga z człowiekiem. Kierunek działania, Bożą ekonomię zbawienia, a Paweł mówi, że nam historia zmierza ku ludzkości, która jednoczy się z Chrystusem. Im bliżej jesteśmy Chrystusa, tym bliżej jesteśmy pełni człowieka doskonałego. To jest coś, co Paweł chce nam przekazać. Tak, możliwy jest postęp w dziejach.

Nie musimy mówić, że historia to nieustanny regres, to pogrążanie się w królestwie ciemności. Tym punktem kulminacyjnym ludzkich dziejów jest właśnie dzień dzisiejszy, Wielki Piątek. Dzień śmierci Jezusa, a zarazem dzień Jego prawdziwego zwycięstwa. On daje siebie samego dla nas. Jest Mesjaszem Pomazańcem. To nie czyni On dla siebie, dla swej chwały, ale właśnie dla każdego z nas, dla każdego człowieka. Paweł idzie dalej. Mówi nam o postaci Zbawiciela i o jego działaniu zbawczym. Rozpoczyna to od pieśni.

Chrystus jest głową ciała, czyli Kościoła. Kościół to więc nieludzka sprawa. To nie stowarzyszenie, fundacja czy krąg wzajemnej adoracji. Kościół to przede wszystkim ciało Chrystusowe, którego On jest głową. I sensem działania Kościoła jest poddanie się Jego panowaniu. Jego zbawczej działalności, w której otrzymujemy wyzwolenie, odkupienie, życiową jedność między głową a członkami tego ciała, którego my jesteśmy. Ta mistyczna więź pomiędzy Chrystusem i chrześcijanami dzieje się właśnie w Kościele. W sposób widzialny i niewidzialny w społeczności, gdy przystępujemy do stołu pańskiego, Wtedy, gdy otrzymujemy te wspaniałe dary.

Chrystusa, który za nas się ofiarowuje. To właśnie przeżywamy, gdy otrzymujemy Jego ciało i Jego krzyż. krew, chleb i wino. Łączymy się z Jego śmiercią i z Jego zmartwychwstaniem, bo Paweł nazywa Go pierworodnym spośród umarłych. To właśnie On jest tym, który nam otwiera bramy życia wiecznego, czy czyli uwalnia nas od śmierci, zła i przekleństwa. Bóg stał się po to jednym z nas, stał się człowiekiem, narodził się w Betlejem, by nas uczynić innymi. by nas uratować, czyli zbawić, by nas wyrwać z mocy tego Królestwa, o którym mówiliśmy na początku, z Królestwa Ciemności i wprowadzić nas do Królestwa Umiłowanego Syna, tego, który dzisiaj już jest głową Kościoła, do którego przynależymy.

To jest właśnie odkupienie, to jest przesłanie Wielkiego Piątku. Bardzo trudne, wbrew pozorom, do przyjęcia. Bardzo trudne do przyjęcia przez współczesnego człowieka, który za wszelką cenę chce być samowystarczalny. który mówi, że postęp oparty jest nie na wewnętrznym doskonaleniu się, ale na postępie technicznym i cywilizacyjnym. Człowieku, który myśli, że mają coraz lepsze urządzenia, będzie coraz lepszy. który wierzy w siebie i tylko w siebie i nie rozpoznaje, jak bardzo potrzeba mu Boga, jak bardzo potrzeba mu wypłynięcia na głębie i przyjęcia tego Bożego daru.

Wielki Piątek to właśnie wieś dla współczesnego człowieka, że jest grzeszny, niedoskonały i potrzebuje Boga. Boga, który za Niego się ofiarowuje, by ten człowiek stał się inny, by się przemienił, odmienił i żył w prawdziwej więzi z Bogiem. Ten Jezus, przybity do krzyża, jest prawdziwie Bogiem z nami. On jest naszym wybawicielem. Amen. Powstańmy do impropelium. Ludu mój, służem Ci uczynił, obczynem Ci się uprzykrzył. Daj świadectwo przeciwko mnie. Szak rzem cię wywiódł z ziemi egipskiej, a tyś biczował Zbawiciela swego.

Z domu niewolników odkupiłem cię, a tyś do krzyża przybił Zbawiciela swego. Święty Boże, święty mocny, święty Anieś śmiertelny, zmiłuj się nad nami. Faraona i jazdę jego do morza wrzuciłem. A tyś mnie podał najwyższym kapłanom i poganom. Karmiłem cię manną i poiłem wodą ze skały na puszczy. A tyś mnie poił żółcią i octem. Święty Boże, Święty mocny, Święty Anieś śmiertelny, Zmiłuj się nad nami. Ludu mój, cóżem Ci uczynił, a w czymem Ci się przykrzył? Daj świadectwo przeciwko mnie. Święty Boże, Święty mocny, święty a nieśmiertelny, zmiłuj się nad nami.

Usiądźcie drodzy, a chór Gloria Dei proszę o wykonanie pieśni Quirino Gaspariniego Adoramus te Christe. Muzyka Zdjęcia i montaż Te grisze, en benedicimus divi. Via per santa cruce, Tu, a per zarta, wrócę tu, a per zarta wrócę tu. Muzyka Muzyka Drodni rada, chłopiście, że dąb wętych nas uciekł, na moją pragnąc i życz, i do głowy podnieś. Muzyka Dłatki naszym zgodnie Dzieci święcią od rządów Poamy wiosła Cię Chodźcie odbierze z nim we miłości, miłość mary My święt świętem Bożycy za nieprzemy w złośni śpany Na węgę ja w niebejście, Boj, z wągą, pragnę i sznij, Dziś, prawo to w niebejście, Zdjęcia i montaż Wszelkie prawa zastrzeżone.

Wspomożenie nasze niech będzie w imieniu Pana, który stworzył niebo i ziemię. W Wielki Piątek w sposób szczególny przystępujemy do stołu Pańskiego, do Wieczerzy Pańskiej. Chcemy to uczynić, będąc pojednanymi z Bogiem i bliźnimi. Zanim wypowiemy słowa naszej najgłębszej modlitwy, modlitwy spowiedniej, której przyznajemy się do naszej niedoskonałości, do naszych grzechów, prosimy Boga o przebaczenie i chcemy się poprawić. Słuchajmy się słowo psalmu, tego psalmu, którego słowami modlił się na krzyżu Jezus Chrystus.

W psalmie 22 czytamy takie słowa. Boże mój, Boże mój, czemuś mnie opuścił? Czemuś tak daleki od wybawienia mego, od słów krzyku mojego. Boże mój, wołam co dnia, a nie odpowiadasz i w nocy, a nie mam spokoju. A przecież Ty jesteś święty. Przebywasz w chwałach Izraela. Tobie ufali ojcowie nasi. Ufali i ich wybawiłeś. Do Ciebie wołali i ich ratowałeś. Tobie zaufali i się nie zawiedli. Ale ja jestem robakiem, nie człowiekiem. Hańbą ludzi i wzgardą pospólstwa Wszyscy, którzy widzą mnie, szydzą ze mnie Wykrzywiają wargi, potrząsają głową Zaufał Panu, niechże go ratuje Niech go wybawi, skoro go miłuje Tyś mnie wydobył z łona, uczyniłeś mnie bezpiecznym u piersi matki mojej.

Na ciebie byłem zdany od urodzenia, ty byłeś Bogiem moim od łona matki mojej. Nie oddalaj się ode mnie, bo nie dola bliska, bo nie ma nikogo, kto by pomógł. Tylko Jemu oddawać będą cześć wszyscy możni ziemi. Padną przed Nim na kolana wszyscy, którzy się w proch obracają. Potomstwo będzie Mu służyć, będzie opowiadać o Panu przyszłemu pokoleniu. przyjdą i ogłaszać będą sprawiedliwość Jego ludowi, który się urodzi, gdyż tak uczynił. A teraz my zawołajmy z głębi naszych serc i sumień. Spowiadajmy się słowami modlitwy spowiedniej.

Wszechmogący Boże, miłosierny Ojcze, ja biedny, nędzny, grzeszny człowiek wyznaję przed Tobą wszystkie grzechy i przewinienia moje, popełnione myślą, mową i uczynnością. którymi zasłużyłem na Twe doczesne i wieczne kary. Żałuję za nie szczerze i z całego serca i proszę Cię dla niezgłębionego miłosierdzia Twego i dla niewinnej i gorzkiej męki i śmierci. umiłowanego Syna Twego, Jezusa Chrystusa. Bądź mnie niegodnemu, grzesznemu człowiekowi, łaskaw i miłości. Odpuść mi wszystkie grzechy moje i dopomóż łaskawie przez moc Ducha Twego Świętego do poprawy życia mego.

Amen. Boże, bądź miłości w mnie grzesznemu. Amen. Siostry i bracia, Bóg słyszał nasze wołanie. Dlatego przed obliczem Boga Wszechmogącego pytam się każdego z was. Czy żałujesz za grzechy swoje? Jeśli tak odpowiedz, żałuję, żałuję. Czy wiesz w odpuszczenie grzechów i pojednanie z Bogiem przez Jezusa Chrystusa? Jeśli tak odpowiedz, wierzę, wierzę. I czy pragnie z pomocą Ducha Świętego poprawić życie swoje? Jeśli jest to Twoim szczerym pragnieniem, odpowiedz, pragnę, pragnę. Jak wierzysz, tak niechaj Ci się stanie.

Tak rzekł nasz Pan Jezus Chrystus do swoich apostołów. Którymkolwiek grzech odpuścicie, są im odpuszczone, a którymkolwiek zatrzymacie, są im zatrzymane. Przez to jako powołany i ustanowiony sługa Pana naszego Jezusa Chrystusa i Jego Kościoła Świętego. Zwiastuję wszystkim pokutującym łaskę Bożą i z rozkazu Pańskiego ogłaszam Wam, że grzechy Wasze są Wam odpuszczone. W imię Boga Ojca i Syna i Ducha Świętego. Amen. Albowiem tak Bóg umiłował świat, że Syna swego jednorodzonego dał, aby każdy, kto weń wierzy, nie zginął, ale miał żywot wieczny.

Amen. Zostańcie w pokoju Pańskim. Amen. Muzyka króleckie województwo, na nam pobocie na nieżył jak poświę. Zdjęcia i montaż Wielkie prawa zastrzeżone. Muzyka Czy nas zbierze się dobra, Noże sprawność, A ty zbierzajesz się? Oczywia się? Znosimy je do Pana, dziękujmy Panu Bogu naszemu. Słuszną i sprawiedliwą jest rzeczą. Zaprawdę godną i słuszną, sprawiedliwą i zbawienną jest rzeczą, abyśmy Tobie, Święty Ojcze Wszechmogący, Panie Wiekuisty Boże, zawsze i na każdym miejscu dziękowali, Przez Jezusa Chrystusa, Pana naszego.

Przez Niego bowiem dokonałeś zbawienia rodu ludzkiego na krzyżu. Aby jak śmierć przez nieposłuszeństwo Adama na drzewie wzięła początek, przez posłuszeństwo Tewego Syna na drzewie przekleństwa Życie znowu powstało. Dlatego i my, wespół z aniołami i zastępami niebiańskimi, śpiewamy na cześć Twoją pieśń chwały. Święty, święty, święty jest nasz Pan. A niebo i ziemia, a niebo i ziemia Są pełne chwały Jego Zaprawdę święty jesteś, Wieczny Boże, Źródło wszelkiej świętości. Dla tego stajemy przed Tobą i zjednoczeni z całym Kościołem.

Uroczyście obchodzimy święty dzień, w którym Pan nasz Jezus Chrystus został za nas wydany. Przez Niego prosimy Ciebie, Wszechmogący Boże, poświęć mocą Ducha swego Świętego zarówno te dary, jak i nasze serca. Obdasz nas żywą wiarą, abyśmy w tych oto darach Twoich zgodnie spożyli ciało i krew Twojego Syna, wydane za nas na śmierć krzyżową. Na Jego przyjście czekamy i wraz z całym Kościołem wszystkich czasów wołamy Przyjdź rychło, Panie! Przyjdź, Panie Jezu! Pod krzyżem stojąc, zawołajmy słowami tego, który nas tak nauczył się modlić razem, do Ojca w niebie.

Ojcze nasz, któryś jest w niebie, święć się imię Twoje, przyjdź królestwo Twoje, bądź wola Twoja, jako w niebie, tak i na ziemi. Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj i odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom. I nie wódź nas na pokuszenie, ale nas zbaw ode złego. Muzyka Pan nasz Jezus Chrystus, tej nocy, której był wydany, wziął chleb i podziękował, przyłamał i dawał uczniom swoim mówiąc, Bierzcie, jedzcie, to jest ciało moje, które się za was wydaje, to czyńcie na pamiątkę moją.

Podobnie, gdy było po wieczerzy, wziął i kielich, a podziękowawszy dał im mówiąc Bierzcie, pijcie z niego wszyscy, ten kielich jest to nowe przymierze we krwi mojej która się za was i za wielu wylewa na odpuszczenie grzechów, to czyńcie ilekroć pić będziecie na pamiątkę moją. Boże Ojcze nasz niebiański, wspominając zbawczą mękę i śmierć Twojego Syna, uwielbiamy Jego zmartwychwstanie i w niebowstąpienie oraz oczekujemy na Jego powtórne przyjście w chwale. Prosimy Cię spraw, aby wszyscy, którzy przyjmują Jego ciało i krew, stali się jednym ciałem w Chrystusie.

Zgromadź swój Kościół ze wszystkich stron świata i ze wszystkich narodów, abyśmy wraz ze wszystkimi wierzącymi mogli obchodzić wielką uczte radości w Twoim Królestwie. Przez Jezusa Chrystusa, Tobie Boże, Ojcze Wszechmogący, w jedności Ducha Świętego, wszelka cześć i chwała, teraz i zawsze, i po wszystkie wieki. Amen. Panie, nie jestem godzien, abyś przyszedł do mnie, ale powiedz tylko słowo, a będzie uzdrowiona dusza moja. Amen. Przystąpcie teraz do stołu pańskiego. Przyjdźcie, skosztujcie i zobaczcie, jak dobry jest Pan.

Amen. Amen. Choroste poślej, o niebo nie czuł nam, i już czuł nam na tym, Muzyka Muzyka Muzyka Muzyka Muzyka Bódlmy się. Dziękujemy Ci, Wszechmogący i Miłosierny Boże, żeś nas pokrzepił tym zbawiennym darem ciała i krwi Syna Twojego. Prosimy Cię o spraw dla miłosierdzia Twego, aby nam ten święty sakrament posłużył ku wzmocnieniu wiary naszej w Ciebie i do serdecznej wzajemnej miłości między nami wszystkimi. Święty Boże, miłosierny Ojcze nasz niebiański, w głębokiej pokorze i czcini skłaniamy serca i kolana nasze pod krzyżem umiłowanego Syna Twojego.

i uwielbiamy świętą tajemnicę miłości i łaski tego ojcowskiego serca. Prosimy oczyść nas niewinnie przlaną krwią Chrystusa, abyśmy już nie dla siebie żyli, ale dla Pana naszego. Boże, U stóp ukrzyżowanego Zbawiciela naszego, zjednoczeni w wierze i miłości, wielbimy Twoje serce ojcowskie, którego obrazem jest Syn Twój umiłowany. W poniżeniu i pohańbieniu Syna Swoja. Ukryłeś boskie oblicze chwały i dostajeństwa. W słabości ukrzyżowanego objawiłeś swoją wolę zbawienia grzesznego człowieka. Chwalimy i wielbimy Cię, że przyjąłeś ofiarę krzyża Syna swego, a nas uczyniłeś dziećmi swój.

przez wiarę ukrzyżowanego. Ojcze, miłosierdzia, spraw, aby wezwanie Jezusa Chrystusa do pojednania się z Tobą usłyszeli wszyscy, którzy jeszcze chodzą drogami ciemności i grzechu. Przetwórz nasze serca poprzez zbawienną Ewangelię o krzyżu na obraz i podobieństwo ukrzyżowanego i obdasz nas swoim pokojem. Twoimi jesteśmy i Twoimi chcemy pozostać na wieki wieków. Amen. Wysławiajcie Pana, albowiem jest dobry, ale nowia... Albowiem na wieki miłosierdzie Jego Pan jest mocą i pieśnią moją. On jest moim wybawicielem.

Jezus Chrystus wczoraj i dziś ten szli na wieki. Niech Ci błogosławi Pan i niechaj Cię strzeże. Niech rozjaśni Pan oblicze swoje nad Tobą i niech Ci miłości w pędzie. Niech obróci Pan, chcasz swoją ku Tobie i niechaj Ci da swój święt. Pocój. Amen, amen, amen. Muzyka Muzyka Muzyka Muzyka Wszystkie prawa zastrzeżone.

✦ Zapytaj luteranów