Dziedzictwo pogranicza
Szlaki dziedzictwa
trasy śladem świata, którego już nie ma
Najlepiej poznaje się to dziedzictwo w drodze — kiedy z mapy schodzi się na piaszczystą drogę, do wsi nad wodą albo pod kępę starych drzew, gdzie kryje się zapomniany cmentarz. Oto dwie trasy, które prowadzą przez najbardziej wyraziste krainy dawnego, protestanckiego Pomorza.
Śladem Słowińców
Pomorze słupskie · nad jeziorami Łebsko i Gardno
Nad wielkimi jeziorami, na zachodnim skraju Kaszub, żyli Słowińcy — słowiańska, luterańska grupa, w której kościołach jeszcze w XIX wieku śpiewano po słowińsku. Trasa wiedzie przez wsie, gdzie brzmiał ten dziś już martwy język, i kończy się w skansenie w Klukach — ostatnim widomym śladzie tego świata.
- Smołdzino — dawny ośrodek słowiński, kazania po słowińsku do XIX w.
- Główczyce
- Żelkowo (Wendisch Silkow) — „słowiańskie Silkowo"
- Gardna Wielka
- Izbica
- Kluki — Muzeum Wsi Słowińskiej
Śladem mennonitów
Żuławy Wiślane · delta Wisły
Żuławy osuszyli w XVI wieku mennonici — protestanci z Niderlandów, którzy zamienili bagna w żyzne poldery. Trasa prowadzi przez ich dawną stolicę i najstarsze gminy, wśród kanałów i wiatraków, które do dziś kształtują żuławski krajobraz.
- Nowy Dwór Gdański (Tiegenhof) — pomorska stolica mennonitów
- Cyganek (Tiege)
- Orlofferfelde (Orłowskie Pole) — gmina założona w 1562 r.
- Żuławki
- Ostaszewo
- Stogi Malborskie (Heubuden) — jeden z największych ośrodków w Europie